Wie in Frankrijk woont, krijgt vroeg of laat met het Franse zorgsysteem te maken. Voor een gewone controle is dat meestal eenvoudig: je maakt een afspraak met je médecin traitant, de huisarts die je als vaste arts hebt gekozen.

Maar wat doe je als je plotseling ziek wordt? Of als je ’s avonds, in het weekend of tijdens een feestdag dringend een arts nodig hebt? En wanneer moet je naar de urgences, de spoedeisende hulp?

In dit artikel zet ik de belangrijkste situaties overzichtelijk voor je op een rij.

1. Bij gewone gezondheidsproblemen: eerst naar de huisarts

Bij de meeste gezondheidsproblemen is je médecin traitant het eerste aanspreekpunt.

Dat is de Franse huisarts die je als je vaste arts hebt gekozen. Hij of zij kent je medische voorgeschiedenis en kan je indien nodig doorverwijzen naar een specialist.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een verkoudheid of griep;

• aanhoudende pijn;

• een infectie;

• huidproblemen;

• maag- of darmklachten;

• vragen over medicijnen;

• een controle van je gezondheid;

• klachten die niet direct levensbedreigend zijn.

Je maakt hiervoor gewoon een afspraak.

Een belangrijk verschil met Nederland is dat je in Frankrijk vaak ook rechtstreeks een specialist kunt benaderen. Toch is het meestal verstandig om je médecin traitant als eerste aanspreekpunt te gebruiken. Hij of zij kan beoordelen wat er nodig is en je eventueel doorverwijzen.

En als mijn huisarts niet beschikbaar is?

Dat is een probleem waar veel mensen in Frankrijk tegenwoordig mee te maken hebben. Vooral in gebieden waar een tekort aan huisartsen bestaat, kan het moeilijk zijn om snel een afspraak te krijgen.

Als je klacht niet kan wachten maar ook geen levensbedreigende situatie is, kun je gebruikmaken van de Service d’accès aux soins (SAS). Deze dienst kan je helpen om passende medische zorg te vinden wanneer je eigen huisarts niet beschikbaar is.

Ook het nummer 116 117 kan je in bepaalde situaties helpen bij een dringende, maar niet levensbedreigende medische behoefte. Je kunt er medisch advies krijgen en worden doorverwezen naar een arts of een andere passende zorgvoorziening.

2. ’s Avonds, ’s nachts of in het weekend

Een veelgestelde vraag van Nederlanders die pas in Frankrijk wonen is:

“Wat doe ik als ik op zaterdagavond ziek word en mijn huisarts niet bereikbaar is?”

Je hoeft dan niet automatisch naar het ziekenhuis.

Voor medische problemen die dringend zijn, maar niet levensbedreigend, kun je contact opnemen met 116 117. Dit nummer kan je in contact brengen met de médecin de garde, de arts die buiten de normale openingstijden beschikbaar is.

Afhankelijk van de situatie kan dat bijvoorbeeld leiden tot:

• telefonisch medisch advies;

• een afspraak bij een arts van wacht;

• een verwijzing naar een maison médicale de garde;

• of, wanneer de situatie ernstiger blijkt, een doorverwijzing naar de spoedzorg.

Het grote voordeel is dat je niet zelf hoeft te bepalen welke medische voorziening je nodig hebt. Je wordt eerst geholpen om de juiste zorg te vinden.

Let op: bij een echte medische noodsituatie moet je niet 116 117 bellen, maar 15 of 112.

3. Wanneer moet je naar de urgences?

De Franse urgences zijn bedoeld voor medische situaties die onmiddellijke beoordeling of behandeling nodig hebben.

Maar het is niet de bedoeling om voor ieder gezondheidsprobleem rechtstreeks naar de spoedeisende hulp te gaan.

Bijvoorbeeld: heb je al enkele dagen keelpijn of een rugprobleem, dan is je huisarts meestal een betere keuze.

Bij ernstige klachten is de situatie anders. Denk bijvoorbeeld aan:

• hevige pijn op de borst;

• ernstige ademhalingsproblemen;

• bewusteloosheid;

• een plotselinge verlamming;

• ernstige bloedingen;

• een ernstig ongeval;

• plotselinge neurologische verschijnselen;

• of een andere situatie waarbij je denkt dat er direct gevaar bestaat.

Bij twijfel hoef je niet zelf te beoordelen of iets “ernstig genoeg” is. Je kunt het beste 15 bellen. Je krijgt dan contact met de medische hulpdienst, de SAMU, die de situatie kan beoordelen en bepaalt welke hulp nodig is.

4. De belangrijkste telefoonnummers

Het is verstandig om deze nummers in je telefoon te zetten voordat je ze nodig hebt.

Het nummer 15 is het belangrijkste nummer voor medische noodsituaties in Frankrijk. Het 112 is het Europese alarmnummer en werkt eveneens in Frankrijk. Beide nummers zijn gratis bereikbaar vanaf een vaste of mobiele telefoon.

Het nummer 114 is speciaal bedoeld voor mensen die niet of moeilijk kunnen horen of spreken. Het kan onder meer via sms worden gebruikt.

5. Ik bel 15 of 112 : wat gebeurt er dan?

Veel Nederlanders aarzelen om een alarmnummer te bellen omdat ze bang zijn dat ze “voor niets” bellen.

Bij het nummer 15 krijg je te maken met een medische centralist en, afhankelijk van de situatie, een arts die de ernst van de situatie beoordeelt.

Je krijgt vragen over bijvoorbeeld:

• wat er precies aan de hand is;

• welke symptomen iemand heeft;

• hoe lang de klachten bestaan;

• of de persoon bij bewustzijn is;

• waar je precies bent;

• en wanneer de klachten zijn begonnen.

Het is belangrijk om rustig en duidelijk te antwoorden.

Bij een ernstige situatie kan de SAMU vervolgens medische hulp sturen (ambulance) of een transport naar het ziekenhuis organiseren. Als de situatie minder ernstig blijkt te zijn, kan de medische dienst bijvoorbeeld adviseren om een arts van wacht te raadplegen.

Je hoeft dus niet zelf met de auto naar de urgences te rijden wanneer iemand ernstig ziek is.

6. Bij een beroerte: wacht nooit af

Een goed voorbeeld van een situatie waarin snelheid belangrijk is, is een beroerte (AVC – accident vasculaire cérébral).

Let bijvoorbeeld op:

• een plotseling scheve mond;

• plotseling krachtverlies of gevoelloosheid van een arm of been;

• problemen met spreken of begrijpen;

• plotselinge problemen met zien;

• een plotselinge ernstige evenwichtsstoornis.

Ook als de klachten na enkele minuten weer verdwijnen, kan er sprake zijn van een AIT (transient ischemic attack). Dit is een soort lichte beroerte die echter abvsoluut direkte medische zorg vereist. 

Bij dergelijke symptomen: bel onmiddellijk 15 of 112.

7. En bij een hartaanval?

Ook bij een mogelijke hartaanval moet je niet zelf proberen te beoordelen of het “wel meevalt”.

Hevige of drukkende pijn op de borst, vooral wanneer die uitstraalt naar bijvoorbeeld arm of kaak, kan een teken zijn van een hartinfarct. Maar de symptomen kunnen ook minder typisch zijn.

Bij twijfel is het advies eenvoudig:

Bel 15 of 112.

De medische hulpdienst kan telefonisch beoordelen wat er moet gebeuren en indien nodig direct hulp sturen.

8. Wat als je nog geen Carte Vitale hebt?

Voor Nederlanders die pas naar Frankrijk zijn verhuisd, kan er een periode zijn waarin de Franse administratie nog niet volledig is geregeld.

Je hebt dan misschien nog geen Carte Vitale.

Dat betekent niet dat je geen medische hulp kunt krijgen.

Laat je in een medische noodsituatie dus nooit weerhouden door het feit dat je nog geen Carte Vitale hebt. Bij een ernstig medisch probleem staat de noodzakelijke medische hulp voorop.

Voor de administratieve en financiële afhandeling kan de situatie anders zijn wanneer je verzekering nog niet volledig geregeld is. Het is daarom verstandig om je ziektekostenverzekering en je aansluiting bij de Franse Assurance Maladie zo snel mogelijk na je verhuizing te regelen.

9. Wat neem je mee naar een arts of ziekenhuis?

Als je naar een arts of ziekenhuis gaat, is het handig om een aantal dingen bij je te hebben.

Bij voorkeur:

• je Carte Vitale;

• je attestation de droits als je die hebt;

• je mutuelle-kaart;

• een lijst van de medicijnen die je gebruikt;

• informatie over belangrijke medische behandelingen of allergieën;

• en eventueel eerdere medische gegevens.

Voor iemand die pas in Frankrijk woont, is het bovendien verstandig om belangrijke medische documenten uit Nederland te bewaren. Denk aan medicatieoverzichten, diagnoses en relevante onderzoeksresultaten.

Je hoeft natuurlijk niet met een compleet medisch archief naar iedere huisartsafspraak te gaan. Maar bij een nieuwe arts of ziekenhuis kan goede informatie soms veel tijd besparen.

10. De rol van de apotheek 

Een verschil dat Nederlanders soms onderschatten, is de rol van de Franse pharmacien, de apotheker.

Ik ben ook na 20 jaar nog steeds verbaasd over het aantal apotheken dat je in Frankrijk vind. Je vindt ze werkelijk op iedere straathoek. In min of meer verlaten dorpen zijn er nog twee dingen die overblijven: de bakker en de apotheek.

De hoeveelheid medicijnen die Fransen consumeren is indrukwekkend; klanten van een apotheek gaan meestal met een plastic tas vol pillen de deur uit.  Ik heb wel eens ergens gelezen dat de gemiddelde fransman 6 keer zoveel medicijn slikt als een Nederlander.

De apotheek is niet alleen een plaats waar je medicijnen afhaalt. Een apotheker kan ook advies geven bij relatief eenvoudige gezondheidsproblemen en aangeven of je een arts moet raadplegen.

Maar ook hier geldt: bij ernstige of snel erger wordende klachten moet je niet blijven proberen het probleem zelf op te lossen.

11. Teleconsultatie kan soms een oplossing zijn

Kun je niet snel bij je huisarts terecht en is het probleem niet dringend?

Dan kan téléconsultation, een consult via internet, soms een praktische oplossing zijn.

Je spreekt dan via video met een arts. De arts kan je klachten beoordelen en bepalen of een lichamelijk onderzoek noodzakelijk is.

Teleconsultatie is natuurlijk niet geschikt voor iedere klacht. Bij bijvoorbeeld ernstige pijn, een mogelijk ongeval of symptomen die direct onderzoek vereisen, is een fysieke medische beoordeling belangrijker.

Voor eenvoudige problemen kan het echter een handige aanvulling zijn wanneer je tijdelijk geen afspraak bij je eigen huisarts kunt krijgen.

12. Frankrijk versus Nederland: een belangrijk verschil

Voor Nederlanders is vooral één verschil belangrijk om te onthouden.

In Nederland is de huisarts heel duidelijk het centrale toegangspunt tot de gezondheidszorg. In Frankrijk is het systeem iets minder strikt georganiseerd.

Je kunt in Frankrijk verschillende zorgverleners rechtstreeks benaderen en er bestaan daarnaast verschillende vormen van medische zorg buiten de normale huisartspraktijk.

Dat geeft enerzijds meer vrijheid, maar het kan in het begin ook wat onoverzichtelijk zijn.

Mijn advies is daarom om het eenvoudig te houden:

Voor gewone gezondheidsproblemen → je médecin traitant.

Buiten de normale openingstijden en bij een dringend maar niet levensbedreigend probleem → 116 117.

Bij een ernstige of mogelijk levensbedreigende situatie → 15 of 112.

Als je deze drie regels onthoudt, weet je in de meeste situaties al wat je moet doen.

Praktisch overzicht

Mijn persoonlijke tip

Toen ik zelf twintig jaar geleden in Frankrijk kwam wonen, moest ik natuurlijk ook wennen aan de manier waarop de gezondheidszorg hier georganiseerd is. Mijn ervaring is dat je vooral niet moet proberen het hele systeem in één keer te begrijpen.

Zorg er gewoon voor dat je een vaste huisarts hebt, weet waar je apotheek is en de belangrijkste telefoonnummers in je telefoon hebt staan.

Ik zou vooral 15 en 112 meteen opslaan en daarnaast onthouden waarvoor 116 117 bedoeld is.

Dat klinkt misschien overdreven als je gezond bent. Maar op het moment dat je zelf, je partner of iemand die bij je op bezoek is plotseling medische hulp nodig heeft, wil je niet eerst op internet moeten zoeken wat je moet doen.

Een paar telefoonnummers en een beetje voorbereiding kunnen op zo’n moment een groot verschil maken.

Tot slot

De Franse gezondheidszorg kan voor een Nederlander in het begin wat ingewikkeld lijken, vooral omdat de organisatie anders is dan in Nederland. Maar wanneer je eenmaal weet welke zorgverlener je voor welke situatie moet inschakelen, valt het in de praktijk behoorlijk mee.

Het belangrijkste is om onderscheid te maken tussen gewone medische zorg, dringende zorg en echte spoed.

En misschien wel de belangrijkste regel van allemaal:

Bij twijfel over een ernstige medische situatie: liever één keer te veel 15 bellen dan één keer te weinig.