De overheid in Frankrijk - hoe werkt dat ?
Inhoudsopgave
- De Franse overheid: wie doet wat ?
- De mairie: je aanspreekpunt in de gemeente
- De préfecture: wat is dat en wat doet hij ?
- De Franse belastingdienst: impôts.gouv.fr
- De CPAM en de Assurance Maladie
- De CAF: waar heb je die voor nodig ?
- France Travail: het Franse arbeidsbureau
- L’Assurance Retraite en de Franse pensioenorganisatie
- L’URSSAF : wanneer en hoe krijg je hiermee te maken ?
- Service-Public.fr : de belangrijkste site met informatie over de overheid
- France-Connect : één login voor de Franse overheidsdiensten
- INPI : één loket voor de administratie van bedrijven
Eerst dit:
Wanneer je vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist, kom je al snel in aanraking met een aantal Franse instanties waarvan je het bestaan misschien nog niet kent. En het probleem is niet alleen dat de namen anders zijn: ook de manier waarop de Franse administratie is georganiseerd verschilt op een aantal punten behoorlijk van Nederland.
Mijn doel met deze pagina is vooral helpen begrijpen wie waarvoor verantwoordelijk is en waar je moet zijn wanneer je iets moet regelen.
De Franse overheid : wie doet wat ?
Wanneer je je in Frankrijk installeert, en zelfs in de oriëntatiefase, kom je al snel in aanraking met allerlei Franse overheidsinstanties.
En dan gaat er een hele nieuwe wereld voor je open.
In Nederland kennen we bijvoorbeeld de gemeente, de Belastingdienst, de zorgverzekeraar, het UWV en de Sociale Verzekeringsbank. In Frankrijk bestaan er vergelijkbare instellingen, maar de organisatie is anders en de namen zijn voor een Nederlander in het begin vaak helemaal niet vanzelfsprekend.
Daarom heb ik voor deze pagina Overheid een eenvoudig uitgangspunt gekozen:
Ik geef je een overzicht van de belangrijkste instanties waar je mee te maken krijgt, en vooral duidelijk maken wie waarvoor verantwoordelijk is.
Met deze basis kan je je veel tijd en frustratie besparen.
Frankrijk heeft verschillende bestuursniveaus
Een belangrijk verschil met Nederland is dat de Franse overheid sterk is georganiseerd rond verschillende bestuursniveaus.
Je krijgt te maken met:
- de staat (État);
- de regio (Région);
- het departement (Département);
- de gemeente (Commune);
- en daarnaast een groot aantal gespecialiseerde overheidsorganisaties.
De officiële Franse overheidswebsite maakt bijvoorbeeld onderscheid tussen nationale administratie, lokale administratie en gespecialiseerde organisaties op het gebied van sociale zekerheid en gezondheidszorg.
Voor iemand die uit Nederland komt, is vooral het onderscheid tussen mairie, préfecture en de verschillende gespecialiseerde instanties belangrijk.
1. De mairie – de gemeente
De mairie is meestal het eerste overheidsloket waarmee je in Frankrijk kennismaakt.
De mairie (het gemeentehuis) vertegenwoordigt de commune, dus de gemeente waarin je woont.
Je kunt er bijvoorbeeld terecht voor zaken rond:
- burgerlijke stand;
- geboorte, huwelijk en overlijden;
- bepaalde documenten en verklaringen;
- verkiezingen;
- lokale voorzieningen;
- bestemmingsplanne en bouwvergunningen;
- en allerlei andere gemeentelijke zaken.
De mairie is dus gedeeltelijk vergelijkbaar met de Nederlandse gemeente.
Maar verwacht niet dat alles wat in Nederland door de gemeente wordt geregeld, in Frankrijk ook bij de mairie terechtkomt.
2. De préfecture – vertegenwoordiging van de Franse staat
De préfecture is iets heel anders.
Een préfecture vertegenwoordigt de Franse staat op het niveau van het departement.
De préfecture houdt zich onder andere bezig met bepaalde zaken rond:
- verblijf van buitenlanders;
- verblijfsdocumenten;
- rijbewijzen;
- kentekenregistratie;
- veiligheid;
- verkiezingen;
- en andere bevoegdheden van de centrale staat.
Er bestaan ook sous-préfectures, die bepaalde taken op lokaal niveau uitvoeren.
Goed het onderscheid maken dus:
De mairie en de préfecture zijn twee verschillende instanties.
3. De belastingdienst – Direction générale des Finances publiques (DGFIP)
Voor belastingen kom je terecht bij deze instantie terecht.
In het dagelijks leven kom je vooral de naam impôts tegen.
Veel zaken kunnen tegenwoordig online worden geregeld via impots.gouv.fr.
Denk aan:
- inkomstenbelasting;
- belastingaangifte;
- taxe foncière;
- bepaalde andere belastingen;
- betalingen;
- en communicatie met de belastingdienst;
- en voor wie een bedrijf heeft bijvoorbeeld de BTW aangiftes
Omdat dit onderwerp voor Nederlanders die naar Frankrijk emigreren zo belangrijk is, heb ik hiervoor een afzonderlijke pagina Belastingen gemaakt.
Daar leg ik het Franse belastingstelsel uitgebreider uit.
4. De CPAM en Assurance Maladie
Wanneer je in Frankrijk woont en gebruikmaakt van het Franse zorgstelsel, krijg je te maken met de Assurance Maladie.
De lokale uitvoering gebeurt onder andere via de CPAM – Caisse primaire d’assurance maladie.
De CPAM is dus niet gewoon een Franse zorgverzekeraar zoals je die in Nederland kent, maar een overheidsinstantie.
Daarom is het voor Nederlanders belangrijk om eerst te begrijpen hoe de Assurance Maladie werkt, voordat je probeert te bepalen welke verzekering je nodig hebt.
Over dit onderwerp heb ik een aparte pagina Gezondheidszorg gemaakt.
5. De CAF
De Caisse d’allocations familiales (CAF) houdt zich bezig met verschillende vormen van sociale ondersteuning.
De CAF kan bijvoorbeeld betrokken zijn bij:
- bepaalde gezinsuitkeringen;
- huur- en woonondersteuning;
- sociale toeslagen;
- en andere vormen van financiële ondersteuning.
Niet iedereen die naar Frankrijk verhuist heeft met de CAF te maken.
Maar het is wel een organisatie waarvan je de naam regelmatig zult tegenkomen wanneer je je verdiept in het Franse sociale systeem.
6. De URSSAF
De URSSAF is vooral belangrijk wanneer je in Frankrijk werkt of een zelfstandige activiteit begint.
De organisatie houdt zich onder andere bezig met de inning van sociale bijdragen.
Voor een werknemer werkt dit anders dan voor een zelfstandige.
Voor Nederlanders die na hun emigratie bijvoorbeeld als micro-entrepreneur willen blijven werken, is de URSSAF een organisatie waarmee je zeker te maken krijgt.
Je doet er bijvoorbeeld ieder kwartaal een aangifte van je omzetcijfer, waarna automatisch het bedrijg aan premies volksverzekeringen (cotisations sociales) berekend en ingehouden word.
Dit is één van de voorbeelden waarbij je merkt dat het Franse systeem niet één-op-één vergelijkbaar is met Nederland.
7. De INPI – het officiële loket voor ondernemingen
De INPI (Institut national de la propriété industrielle) kennen veel Nederlanders vooral vanwege merken en patenten. Maar voor iemand die in Frankrijk een bedrijf of zelfstandige activiteit wil beginnen, heeft de INPI een veel belangrijkere praktische functie.
Sinds de hervorming van de Franse bedrijfsformaliteiten is het Guichet unique van de INPI het centrale online loket voor ondernemers. Via dit platform kunnen onder andere de oprichting, wijziging en beëindiging van een onderneming worden aangegeven. Dat geldt ook voor een micro-entrepreneur. De INPI stuurt de informatie vervolgens door naar de bevoegde instanties (belastingdienst en URSSAF bijvoorbeeld).
Voor een Nederlander die in Frankrijk als zelfstandige wil beginnen, is het dus goed om te weten dat je niet meer zelf naar allerlei verschillende instanties hoeft om je onderneming officieel aan te melden.
Mijn persoonlijke tip: als je in Frankrijk een zelfstandige activiteit wilt beginnen, kijk dan eerst goed op het officiële INPI-platform voordat je een commerciële website of een betaalde dienst gebruikt die aanbiedt om je inschrijving voor je te regelen. Voor eenvoudige activiteiten kun je veel administratieve formaliteiten zelf online uitvoeren.
8. France Travail
France Travail is de Franse overheidsorganisatie voor werkzoekenden en arbeidsbemiddeling.
De organisatie heette vroeger Pôle emploi.
Je kunt France Travail onder andere tegenkomen wanneer je:
- werk zoekt;
- werkloos wordt;
- een opleiding wilt volgen;
- of bepaalde rechten rond werkloosheid wilt regelen.
Voor een gepensioneerde die naar Frankrijk verhuist is dit meestal niet relevant.
Maar voor iemand die vóór zijn pensioen nog een aantal jaren in Frankrijk wil werken, kan het wel degelijk belangrijk worden.
9. De Franse pensioenadministratie
Voor pensioenen bestaan er verschillende organisaties, afhankelijk van het soort pensioen en je loopbaan.
Dat is vooral belangrijk voor Nederlanders die in Frankrijk gaan wonen en bijvoorbeeld:
- een Nederlands AOW-pensioen ontvangen;
- een Nederlands bedrijfspensioen hebben;
- eerder in Frankrijk hebben gewerkt;
- of later ook een Frans pensioen zullen ontvangen.
Het is dus niet zo dat er één Franse instantie bestaat die alle pensioenen regelt.
Ook hier geldt:
Eerst begrijpen wie verantwoordelijk is voor wat, en daarna pas de juiste instantie benaderen.
10. Service-Public.fr: je belangrijkste startpunt
Er is gelukkig één website die ik iedere Nederlander die naar Frankrijk verhuist zou aanraden om goed te leren kennen:
Service-Public.fr
Dit is de officiële website van de Franse overheid voor informatie en administratieve procedures. De website legt niet alleen regels uit, maar verwijst ook naar de juiste overheidsdienst en biedt toegang tot online formulieren en procedures.
Je kunt er bijvoorbeeld informatie vinden over:
- wonen;
- belastingen;
- familie;
- pensioen;
- werk;
- documenten;
- verhuizing;
- auto’s;
- en talloze andere onderwerpen.
Er bestaat bovendien een officiële annuaire de l’administration, waarmee je een mairie, préfecture, CPAM, CAF of andere overheidsdienst kunt zoeken.
Mijn advies: sla Service-Public.fr op als favoriet.
Het is één van de eerste websites die ik zelf zou raadplegen wanneer ik niet precies weet welke Franse instantie verantwoordelijk is.
11. FranceConnect
Een tweede naam die je steeds vaker zult tegenkomen is FranceConnect.
FranceConnect is geen instantie, maar een manier om je bij verschillende Franse overheidsdiensten online te identificeren.
Bij bepaalde online procedures kun je je bijvoorbeeld aanmelden met een account dat je al bij een aangesloten overheidsdienst hebt.
Er bestaat daarnaast FranceConnect+ voor bepaalde gevoelige online procedures.
Als je eenmaal in Frankrijk woont, zul je merken dat steeds meer zaken digitaal geregeld worden.
Het is daarom verstandig om je digitale toegang tot de Franse overheid goed te organiseren.
12. France Services: hulp wanneer je er niet uitkomt
Er bestaat nog een organisatie die voor nieuwkomers bijzonder interessant kan zijn: France Services.
France Services zijn lokale fysieke loketten waar burgers hulp kunnen krijgen bij verschillende administratieve procedures.
Het is dus geen nieuwe overheidsdienst die in plaats van de andere instanties werkt.
Het is vooral een hulppunt waar je terechtkunt wanneer je niet weet hoe of waar je een bepaalde overheidszaak moet regelen.
Hier vind je hun site waarmee je een France Services-punt in de buurt kunt vinden.
Voor iemand die nog niet goed Frans spreekt of moeite heeft met de Franse digitale administratie kan dit bijzonder nuttig zijn.
Frankrijk versus Nederland: waarom voelt het soms ingewikkeld?
Ik denk dat dit voor Nederlanders één van de belangrijkste punten is om te begrijpen.
Het probleem is niet noodzakelijk dat de Franse overheid “ingewikkelder” is.
Het is vooral dat de structuur anders is.
In Nederland zijn we gewend aan organisaties als:
- gemeente;
- Belastingdienst;
- UWV;
- SVB;
- zorgverzekeraar;
- RDW.
In Frankrijk kom je andere namen tegen en zijn sommige verantwoordelijkheden anders verdeeld.
Daarom heeft het weinig zin om bijvoorbeeld te denken:
“Wat is de Franse versie van het UWV?”
Soms bestaat er inderdaad een vergelijkbare organisatie.
Maar soms is de Franse verantwoordelijkheid verdeeld over verschillende instanties.
Een eenvoudig voorbeeld
Stel dat je naar Frankrijk verhuist en je hebt een vraag over je woning.
Je eerste reflex kan zijn: “Ik ga naar de mairie.”
Dat kan juist zijn.
Maar misschien gaat je vraag over:
- een bouwvergunning → mogelijk mairie;
- je taxe foncière → mairie en belastingdienst;
- je verzekering → verzekeraar;
- je copropriété → syndic;
- je hypotheek → bank;
- een conflict met de gemeente → mogelijk een andere procedure.
Het woord “overheid” betekent dus niet dat één overheidsloket alles voor je regelt.
Je moet eerst weten wie bevoegd is.
Dat is precies het doel van deze pagina.
Mijn persoonlijke tip
Toen ik zelf in Frankrijk kwam wonen, heb ik alles alleen moeten uitzoeken, en dat heeft met letterlijk jaren gekost.
Je hoeft natuurlijk ook niet alles onmiddellijk te begrijpen en te kennen.
Precies om die reden ben ik begonnen met persoonlijke begeleiding van mensen die zich in Frankrijk willen vestigen. Ik durf je te garanderen dat je daarmee honderden uren bespaart, en soms ook fouten die geld kosten.
Natuurlijk kun je heel wat informatie vinden op forums, en via de AI is tegenwoordig -heel wat te vertalen. Maar denk niet dat je met het lezen van sites eruit bent. Iedere situatie is uniek, en ik kan heel snel bepalen wat voor jou wel en niet relevant is. Kijk gerust op mijn pagina begeleidingsformules als je denkt dat dat nuttig voor je kan zijn.
Tot slot
De Franse overheid bestaat uit veel verschillende instanties en bestuursniveaus. Voor iemand die vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist, kan het in het begin behoorlijk verwarrend zijn, vooral omdat de structuur niet één-op-één overeenkomt met die van Nederland.
Mijn doel met deze pagina is daarom niet om je alle Franse overheidsregels uit te leggen, maar om je wegwijs te maken: wie doet wat, waar moet je zijn en wanneer?
In de volgende artikelen bekijken we de belangrijkste instanties afzonderlijk, zodat je steeds beter begrijpt hoe de Franse overheid in de praktijk werkt.
De mairie: je aanspreekpunt in de gemeente
De préfecture
Wanneer je als Nederlander naar Frankrijk verhuist, kom je vroeg of laat het woord préfecture tegen.
Misschien krijg je te horen dat je voor een bepaalde procedure “naar de préfecture” moet. Of je zoekt informatie over een verblijfsdocument, een rijbewijs of een andere administratieve kwestie en ontdekt dat de préfecture erbij betrokken is.
Maar wat is een préfecture eigenlijk?
En misschien nog belangrijker:
Wat is het verschil tussen een préfecture en de mairie?
De préfecture vertegenwoordigt de Franse staat
Een préfecture is geen gemeentehuis.
De mairie vertegenwoordigt de commune, dus de lokale gemeente. De préfecture vertegenwoordigt daarentegen de Franse staat op het niveau van het departement.
Aan het hoofd staat de préfet, die door de Franse staat wordt benoemd.
Frankrijk is verdeeld in departementen en in ieder departement bevindt zich een préfecture. Afhankelijk van de omvang van het departement zijn er daarnaast één of meerdere sous-préfectures.
Je kunt het dus ongeveer zo zien:
Mairie → gemeente
Préfecture → Franse staat in het departement
Dat verschil is belangrijk, omdat de twee instanties totaal verschillende bevoegdheden hebben.
Mairie versus préfecture
Hier een eenvoudig overzicht betreffende de verschillen tussen de twee:
| Mairie | Préfecture |
|---|---|
| Gemeente | Franse staat |
| Maire (burgemeester) | Préfet |
| Commune | Département |
| Lokale zaken | Staatszaken |
| Burgerlijke stand | Onder andere verblijf en bepaalde staatsprocedures |
| Lokale stedenbouw | Bepaalde nationale regelgeving |
| Gemeentelijke voorzieningen | Veiligheid en bepaalde vergunningen |
De grens tussen beide is in de praktijk soms minder eenvoudig dan deze tabel doet vermoeden, maar in principe geldt:
Voor een gemeentelijke kwestie begin je bij de mairie. Voor een bevoegdheid van de Franse staat is dat un principe de préfecture.
De préfecture en buitenlanders
Voor Nederlanders die naar Frankrijk emigreren is dit waarschijnlijk het belangrijkste onderdeel.
De préfecture is namelijk betrokken bij verschillende procedures rond étrangers, dus buitenlanders.
Denk bijvoorbeeld aan:
- verblijfsdocumenten;
- bepaalde verblijfsprocedures;
- naturalisatie;
- bepaalde aanvragen voor visa of verblijf;
- en andere procedures waarbij de Franse staat het verblijfsrecht controleert.
Maar hier moet ik meteen een belangrijk onderscheid maken.
Als Nederlander ben je EU-burger
Als Nederlander ben je burger van de Europese Unie.
Dat betekent dat je situatie fundamenteel anders is dan die van iemand die vanuit een land buiten de EU naar Frankrijk verhuist.
Een Nederlandse burger heeft bijvoorbeeld geen visum nodig om zich in Frankrijk te vestigen.
Ook is een Franse carte de séjour is voor een EU-burger al lang geleden afgeschaft (al toen ik 20 jaar geleden in Frankrijk ben gaan wonen).
Dat is een belangrijk verschil met veel informatie die je op internet vindt over “verblijfsvergunningen in Frankrijk”.
Die informatie heeft namelijk vaak betrekking op niet-EU-burgers.
Heb je als Nederlander dan helemaal niets met de préfecture te maken?
Nee, als EU-burger kun je onder bepaalde omstandigheden wel degelijk met de préfecture te maken krijgen.
Bijvoorbeeld wanneer je vrijwillig een document de séjour wilt aanvragen of wanneer een specifieke administratieve procedure onder de bevoegdheid van de préfecture valt.
De precieze procedure hangt af van je persoonlijke situatie.
Daarom zou ik als Nederlander nooit automatisch aannemen:
“Ik ben EU-burger, dus heb ik niets met de préfecture te maken.”
Maar ook niet:
“Ik verhuis naar Frankrijk, dus ik moet meteen een verblijfsvergunning aanvragen.”
Geen van beide uitspraken is in het algemeen juist.
Een carte de séjour voor een Nederlander
Voor EU-burgers bestaat er een carte de séjour de citoyen de l’Union Européenne.
In bepaalde situaties kan zo’n document nuttig zijn, maar voor een Nederlandse EU-burger is het niet hetzelfde als de verplichte verblijfskaart die veel niet-EU-burgers nodig hebben.
Dit is een onderwerp dat ik bewust niet te ingewikkeld wil maken op deze pagina.
Mijn advies is vooral: kijk altijd eerst naar de regels die specifiek gelden voor EU-burgers.
Op Franse websites kom je namelijk veel informatie tegen onder de algemene categorie étrangers. Daaronder vallen zowel EU-burgers als mensen van buiten de EU, terwijl hun rechten en verplichtingen behoorlijk kunnen verschillen.
Hier is de officiële site over dit onderwerp te vinden.
De préfecture en het rijbewijs
De préfecture wordt ook vaak genoemd in verband met het Franse rijbewijs.
Maar hier is de Franse administratie de laatste jaren sterk gedigitaliseerd.
Veel procedures rond rijbewijzen worden tegenwoordig online uitgevoerd via de officiële ANTS-systemen en niet meer door simpelweg naar het loket van de préfecture te gaan.
In principe hoef je hiervoor dus niet de préfecture te contacteren.
En de carte grise?
Ook voor de carte grise, het Franse kentekenbewijs, is de situatie veranderd.
Ook de registratie van een voertuig gebeurt tegenwoordig in principe online.
De officiële procedure loopt via het nationale systeem voor voertuigregistratie. Je kunt de aanvraag zelf online doen of in bepaalde gevallen gebruikmaken van een erkende professionele dienstverlener.
De préfecture speelt dus niet meer de rol van het klassieke loket waar je vroeger met je documenten naartoe ging.
Dat is een goed voorbeeld van hoe de Franse overheid verandert.
De préfecture blijft een belangrijke overheidsinstantie.
De préfecture en veiligheid
De préfecture heeft ook belangrijke bevoegdheden op het gebied van veiligheid en openbare orde.
De préfet vertegenwoordigt de staat in het departement en heeft onder andere verantwoordelijkheden op het gebied van:
- openbare veiligheid;
- crisisbeheer;
- bepaalde vergunningen;
- coördinatie van overheidsdiensten;
- en de uitvoering van nationale regelgeving op lokaal niveau.
Dat zijn natuurlijk onderwerpen waar je als individuele inwoner meestal weinig rechtstreeks mee te maken hebt.
Waarom zijn er ook sous-préfectures?
Niet ieder administratief probleem wordt behandeld in de préfecture van de hoofdplaats van het departement.
In bepaalde delen van een departement bestaat een sous-préfecture.
Een sous-préfecture vertegenwoordigt de staat op een lager lokaal niveau en kan bepaalde taken van de préfecture uitvoeren.
Voor jou als inwoner is vooral belangrijk dat je niet automatisch naar de préfecture van het departement moet gaan.
Bij een concrete procedure moet je altijd controleren welke instantie bevoegd is en of je daarvoor een afspraak moet maken.
Je kunt niet zomaar binnenlopen
Dit is een praktische tip die ik belangrijk vind.
Wanneer je in Nederland een administratief probleem hebt, kun je soms gewoon naar een gemeentehuis of ander loket gaan en vragen wat je moet doen.
In Frankrijk werkt dat steeds minder vaak zo.
Voor veel procedures moet je:
- eerst online informatie zoeken;
- controleren welke instantie bevoegd is;
- eventueel een online aanvraag doen;
- documenten digitaal uploaden;
- en soms een afspraak maken.
Bij sommige procedures heeft een fysiek bezoek helemaal geen zin.
Daarom zou ik nooit zomaar naar de préfecture rijden zonder eerst de officiële website te controleren.
Préfecture en digitale administratie
De Franse overheid probeert steeds meer procedures digitaal te organiseren.
Dat heeft voordelen.
Je hoeft niet meer voor iedere formaliteit naar een kantoor en je kunt veel zaken vanuit huis regelen.
Maar er is ook een nadeel.
Voor iemand die nog niet zo goed Frans spreekt of niet vertrouwd is met de Franse digitale administratie kan het behoorlijk frustrerend zijn.
Je moet soms:
- een account aanmaken;
- een formulier online invullen;
- documenten scannen;
- bestanden in het juiste formaat uploaden;
- een digitale identiteit gebruiken;
- en vervolgens wachten op de behandeling van je dossier.
Daarom is het belangrijk om niet alleen Frans te kunnen spreken, maar ook een beetje administratief Frans te leren begrijpen.
Woorden als justificatif, récépissé, dossier complet, pièce manquante en convocation kom je bijvoorbeeld regelmatig tegen.
Frankrijk versus Nederland
De préfecture heeft eigenlijk geen perfecte Nederlandse tegenhanger.
Dat maakt het voor Nederlanders soms moeilijk om te begrijpen wat de instantie precies doet.
Je kunt de préfecture gedeeltelijk vergelijken met bepaalde functies van de provinciale overheid, de Rijksoverheid en sommige uitvoerende overheidsdiensten, maar de vergelijking gaat niet volledig op.
De Franse organisatie is anders.
Dat is ook de reden waarom ik op mijn website liever niet zeg:
“De préfecture is het Franse equivalent van X.”
Het is veel nuttiger om uit te leggen:
“Dit zijn de bevoegdheden van de préfecture en in deze situaties kun je ermee te maken krijgen.”
Mijn persoonlijke tip
In principe heb je als Nederlander die naar Frankrijk verhuist niet al te veel met de préfecture te maken.
Maar is sommige gevallen wel, en het is dus belangrijk om te weten waarvoor je er contact mee moet opnemen.
Controleer altijd de actuele procedure voordat je ergens naartoe gaat.
Franse administratieve procedures veranderen regelmatig en een oude website of een forum of een Facebookgroep kan informatie geven die inmiddels niet meer klopt.
Voor officiële informatie zou ik daarom altijd beginnen bij Service-Public.fr en vervolgens de website van de betreffende préfecture raadplegen.
Tot slot
De préfecture is de vertegenwoordiging van de Franse staat in het departement en heeft daardoor heel andere taken dan de mairie.
Voor Nederlanders die naar Frankrijk verhuizen is vooral het onderscheid rond verblijf, buitenlanders, staatsbevoegdheden en bepaalde administratieve procedures belangrijk. Als EU-burger heb je daarbij een andere positie dan iemand van buiten de Europese Unie.
Mijn advies: probeer de préfecture niet te zien als “het Franse gemeentehuis voor buitenlanders”. Het is een onderdeel van de Franse staatsadministratie met een veel bredere rol.
En misschien nog belangrijker: ga niet automatisch ervan uit dat je voor een bepaalde procedure fysiek naar de préfecture moet. Controleer eerst online welke instantie de procedure tegenwoordig werkelijk uitvoert.
De Franse belastingdienst
Wanneer je in Frankrijk gaat wonen, duurt het meestal niet lang voordat je met de Franse belastingdienst te maken krijgt.
De officiële naam is Direction générale des Finances publiques, meestal afgekort tot DGFiP.
In het dagelijkse leven hoor je echter vooral: les impôts
Voor Nederlanders is het belangrijk om te weten dat de Franse belastingdienst niet alleen verantwoordelijk is voor de jaarlijkse inkomstenbelasting. De DGFiP houdt zich bezig met een veel breder geheel van belastingen en financiële zaken van de Franse overheid.
De DGFiP: wie is dat eigenlijk?
De Direction générale des Finances publiques is een onderdeel van het Franse ministerie van Economie en Financiën.
De DGFiP houdt zich onder andere bezig met:
- inkomstenbelasting;
- belastingen op vastgoed;
- bepaalde belastingen op vermogen;
- het innen van belastingen;
- controles;
- en verschillende financiële diensten van de staat.
Je komt de naam DGFiP waarschijnlijk minder vaak tegen dan het woord impôts.
Je persoonlijke online account
Als je in Frankrijk belastingplichtig bent, krijg je te maken met je persoonlijke account op impots.gouv.fr.
Daar kun je onder andere:
- je belastingaangifte doen;
- je belastingaanslagen bekijken;
- betalingen regelen;
- je persoonlijke gegevens wijzigen;
- berichten naar de belastingdienst sturen;
- documenten downloaden;
- en eerdere aangiften raadplegen.
Als je een bedrijfsactiviteit hebt dan heb je op de inlogpagina de keuze tussen je “espace personnel” en je “espace professionnel”. In de “espace professionnel” geef je bijvoorbeeld je BTW (=TVA) aan.
Voor mij is dit één van de belangrijkste veranderingen voor iemand die vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist:
De Franse belastingadministratie speelt zich voor een groot deel online af.
Je moet daarom zorgen dat je toegang tot je persoonlijke account goed geregeld is.
Je numéro fiscal
Een begrip dat je als nieuwe inwoner van Frankrijk moet leren kennen is: numéro fiscal
Dat is je persoonlijke fiscale identificatienummer.
Het is een beetje te vergelijken met het Nederlandse BSN, maar het is specifiek verbonden met je Franse fiscale dossier.
Je gebruikt dit nummer bijvoorbeeld om toegang te krijgen tot je persoonlijke belastingaccount en bij verschillende contacten met de belastingdienst.
Bewaar je numéro fiscal dus goed.
Je zult het in de loop van de jaren regelmatig nodig hebben.
De eerste belastingaangifte in Frankrijk
Wanneer je vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist, moet je goed opletten wanneer je voor het eerst een Franse belastingaangifte moet doen.
Dat hangt onder andere af van:
- de datum waarop je fiscaal inwoner van Frankrijk wordt;
- je inkomsten;
- en je persoonlijke situatie.
Het is dus niet simpelweg:
“Ik woon vanaf januari in Frankrijk, dus ik doe in mei mijn eerste Franse aangifte.” Nee, je doet net als in Nederland altijd aangifte over het voorafgaande jaar.
Bij een emigratie kan het eerste jaar bijzonder zijn omdat je in dat jaar mogelijk te maken hebt met zowel de Nederlandse als de Franse fiscale administratie.
Daarom behandel ik het onderwerp fiscale woonplaats afzonderlijk op de pagina Belastingen.
De taxe foncière
Als je een woning in Frankrijk bezit, krijg je ook te maken met de taxe foncière.
Alhoewel dit een gemeentelijke belasting is, ontvang je aanslag via les “impôts”.
Voor een Nederlandse eigenaar is het belangrijk om te weten dat dit niet hetzelfde is als de Nederlandse onroerendezaakbelasting (OZB).
De Franse taxe foncière maakt deel uit van een ander systeem van lokale belastingen.
En de taxe d’habitation?
Hier moet je tegenwoordig goed opletten.
De vroegere taxe d’habitation op de hoofdwoning is afgeschaft.
Maar voor bepaalde tweede woningen kan de taxe d’habitation nog steeds van toepassing zijn.
Dat is vooral relevant voor Nederlanders die een vakantiewoning of tweede woning in Frankrijk bezitten.
Controleer altijd of de informatie die je leest nog actueel is.
Hoe communiceer je met de belastingdienst?
Een groot deel van de communicatie verloopt digitaal.
Via je persoonlijke account op impots.gouv.fr kun je een beveiligd bericht sturen naar de belastingdienst.
Dat vind ik persoonlijk een groot voordeel.
Je hebt dan een schriftelijk spoor van je vraag en van het antwoord dat je hebt gekregen.
Ik zou belangrijke fiscale vragen daarom liever via het beveiligde berichtensysteem stellen dan alleen telefonisch.
Bewaar bovendien belangrijke berichten en documenten.
Over het algemeen ontvang je snel antwoord op je vragen.
Kun je ook naar een belastingkantoor gaan?
Ja.
Er bestaan vele lokale belastingkantoren waar je persoonlijk terecht kunt.
Maar ook hier geldt:
maak eerst een afspraak of controleer eerst online hoe de betreffende dienst werkt.
Een goed startpunt is de officiële website van de Franse overheid, waar je de bevoegde belastingdienst kunt zoeken op basis van je woonplaats.
FranceConnect
Voor veel Franse overheidsdiensten is FranceConnect een belangrijk hulpmiddel.
Daarmee kun je je online identificeren bij verschillende overheidswebsites.
Ook voor de Franse belastingadministratie speelt je digitale identiteit een belangrijke rol.
Wanneer je eenmaal gewend bent aan het systeem, wordt het veel gemakkelijker om je zaken online te regelen.
Maar tijdens de eerste maanden kan het behoorlijk wennen zijn.
Een belangrijk verschil met Nederland: prélèvement à la source
Frankrijk gebruikt voor de inkomstenbelasting het systeem van prélèvement à la source.
In eenvoudige woorden betekent dit dat de inkomstenbelasting in veel gevallen al tijdens het jaar wordt ingehouden, bijvoorbeeld via het salaris of bepaalde uitkeringen.
Het lijkt veel op het Nederlandse systeem van loonheffing.
Maar: je hebt hier alleen mee te maken als je in loondienst werkt.
Als je als zelfstandige werkt, dan is het zinvol om alvast maandelijks een voorschot te betalen (dit kun je ook online instellen), zodat je niet het volgende jaar ineens het volledige bedrag voor de kiezen krijgt. Maar aangezien je in het begin zeer waarschijnlijk geen idee hebt wat je gaat verdienen, wordt dit pas relevant in jaar 2 of 3.
Voor iemand die uit Nederland komt en bijvoorbeeld een pensioen uit Nederland ontvangt, kan de situatie bovendien anders zijn.
De belastingdienst en je woning
De DGFiP heeft ook een belangrijke rol wanneer je eigenaar bent van een woning.
Via je online belastingaccount kun je bijvoorbeeld informatie over je vastgoed terugvinden en bepaalde wijzigingen doorgeven.
Sinds enkele jaren moeten eigenaren in Frankrijk bovendien informatie over de bezetting van hun woningen doorgeven aan de belastingdienst.
Dat gebeurt via de zogenaamde Gérer mes biens immobiliers-dienst.
Daarmee kan de belastingdienst onder andere bepalen welke woningen als hoofdwoning, tweede woning, verhuurde woning enzovoort worden gebruikt.
Voor Nederlanders met meerdere woningen is dit dus een belangrijke digitale dienst om te kennen.
Frankrijk versus Nederland
De Franse belastingdienst lijkt op de Nederlandse Belastingdienst, maar ik vind het belangrijk om niet te ver te gaan met die vergelijking.
De systemen zijn verschillend.
In Nederland ben je bijvoorbeeld gewend aan begrippen als:
- inkomstenbelasting;
- box 1;
- box 2;
- box 3;
- toeslagen.
Frankrijk heeft een heel andere structuur.
De Belastingen-pagina van mijn Kenniscentrum is daarom bedoeld om de belangrijkste verschillen tussen Nederland en Frankrijk stap voor stap uit te leggen.
Mijn persoonlijke tip
Wanneer je naar Frankrijk verhuist, zou ik zo snel mogelijk zorgen dat je Franse belastingdossier goed is ingericht.
Bewaar je:
- numéro fiscal;
- belastingaanslagen;
- aangiften;
- berichten van de DGFiP;
- documenten over je woning;
- en belangrijke fiscale correspondentie.
En maak er een gewoonte van om belangrijke berichten van de belastingdienst niet alleen te lezen, maar ook te bewaren.
De Franse administratie kan jaren later nog terugkomen op een aangifte of een bepaalde situatie.
Dan ben je blij dat je het document nog hebt.
Tot slot
De DGFiP, in het dagelijks leven les impôts, is één van de belangrijkste Franse overheidsorganisaties waarmee je als inwoner te maken krijgt.
Je komt er niet alleen voor je inkomstenbelasting, maar ook voor bijvoorbeeld taxe foncière, bepaalde vastgoedbelastingen en verschillende administratieve zaken rond je fiscale dossier.
Het goede nieuws is dat een groot deel tegenwoordig online geregeld kan worden via impots.gouv.fr.
Mijn advies: maak je persoonlijke Franse belastingaccount tot een soort digitaal archief van je fiscale leven in Frankrijk. Als je je documenten en correspondentie vanaf het begin goed bewaart, wordt het Franse belastingstelsel een stuk minder intimiderend.
Voor de inhoudelijke uitleg over hoeveel belasting je in Frankrijk betaalt en hoe dat verschilt van Nederland, verwijs ik je naar de pagina Belastingen van dit Kenniscentrum.
Assurance Maladie, CPAM, Sécurité Sociale
Al snel kom je in aanraking met deze termen.
Voor Nederlanders is dat in het begin niet altijd gemakkelijk te begrijpen. In Nederland zijn we gewend aan een systeem waarin je zelf een zorgverzekeraar kiest, zoals bijvoorbeeld CZ, VGZ of Zilveren Kruis. In Frankrijk is de organisatie anders.
Daarom is het belangrijk om eerst één onderscheid te maken:
De Assurance Maladie is het Franse systeem van de wettelijke ziektekostenverzekering. Dit is hetzelde als de Sécurité Sociale (SECU). De CPAM is de lokale organisatie die dit systeem voor jou uitvoert.
Lees verder om het verschil te begrijpen.
Wat is de Assurance Maladie?
De Assurance Maladie maakt deel uit van het Franse socialezekerheidsstelsel.
Het systeem zorgt ervoor dat mensen die in Frankrijk onder de Franse sociale zekerheid vallen, een deel van hun kosten voor gezondheidszorg vergoed krijgen.
Het gaat bijvoorbeeld om:
- bezoeken aan een huisarts;
- medicijnen;
- ziekenhuisbehandelingen;
- onderzoeken;
- bepaalde medische hulpmiddelen;
- en andere zorgkosten.
De Assurance Maladie betaalt zelden automatisch 100% van de rekening.
Dat is een belangrijk verschil met het idee dat sommige Nederlanders aanvankelijk hebben van de Franse gezondheidszorg.
Voor het gedeelte dat niet door de Assurance Maladie wordt vergoed, kan een mutuelle een belangrijke rol spelen.
Over de vraag of een mutuelle noodzakelijk is en wat deze precies doet, heb ik daarom een afzonderlijk artikel geschreven op de pagina Gezondheidszorg.
En wat is de CPAM?
CPAM staat voor: Caisse primaire d’assurance maladie
De CPAM is de lokale instantie van de Assurance Maladie.
Er zijn dus verschillende CPAM’s verspreid over Frankrijk.
Je kunt het ongeveer zo vergelijken:
Assurance Maladie → het nationale systeem
CPAM → de lokale organisatie die je dossier behandelt
Als je bijvoorbeeld in Morbihan woont, krijg je te maken met de bevoegde CPAM voor jouw situatie.
CPAM is geen gewone zorgverzekeraar
Dit is misschien wel het belangrijkste verschil met Nederland.
In Nederland sluit je een zorgverzekering af bij een zorgverzekeraar.
De CPAM in Frankrijk is een overheidsinstantie voor alle burgers.
Je valt als je in Frankrijk woont in principe altijd onder dit systeem en je dossier wordt onder andere door de Assurance Maladie/CPAM beheerd.
De CPAM is dus de basisverzekering, die aangevuld moet worden met een Mutuelle.
Deze sluit je af bij commerciële verzekeraars, en is niet verplicht..
De Carte Vitale
Wanneer je in Frankrijk onder de Assurance Maladie valt, krijg je normaal gesproken een carte Vitale.
Dit is je persoonlijke kaart die bewijst dat je ingeschreven staat bij de Sécurité Sociale.
De carte Vitale bevat geen medische gegevens zoals een volledig medisch dossier. Ze dient vooral om je administratief te identificeren bij zorgverleners en om de vergoeding van zorgkosten te vergemakkelijken.
Je hebt de kaart altijd nodig bij:
- de huisarts;
- de specialist;
- de apotheek;
- het ziekenhuis;
- bepaalde andere zorgverleners.
De gegevens worden vervolgens digitaal doorgegeven aan de Assurance Maladie.
Je numéro de sécurité sociale
Een tweede belangrijk begrip is je: numéro de sécurité sociale
Dit persoonlijke nummer is zeer belangrijk binnen het Franse sociale zekerheidsstelsel.
Het wordt gebruikt voor onder andere:
- ziektekostenverzekering;
- pensioen;
- sociale bijdragen;
- en verschillende andere sociale rechten.
Het is dus niet alleen een “zorgnummer”.
In Frankrijk krijgen kinderen al op de basisschool te horen dat ze dit nummer vooral uit hun hoofd moeten leren, want ze gaan het hun hele leven gebruiken.
Dit is trouwens een mooi voorbeeld van de mentaliteit van de Fransen : vooral denken aan dat waar je recht op hebt (en heel vroeg over je pensioen gaan nadenken).
Een Nederlander die naar Frankrijk verhuist
Hier wordt het interessant.
Niet iedere Nederlander die in Frankrijk woont, valt automatisch onder de Franse Assurance Maladie.
Dat hangt af van je situatie.
Bijvoorbeeld:
- je werkt in Frankrijk;
- je bent zelfstandige in Frankrijk;
- je bent gepensioneerd;
- je ontvangt een pensioen uit Nederland;
- je werkt nog in Nederland;
- of je valt onder een specifieke Europese regeling.
De Europese regels over sociale zekerheid spelen hierbij een belangrijke rol.
Gepensioneerden uit Nederland
Voor Nederlandse gepensioneerden die naar Frankrijk verhuizen is dit een bijzonder belangrijk punt.
Wanneer je uitsluitend een Nederlands pensioen ontvangt, kan de situatie anders zijn dan wanneer je in Frankrijk werkt.
In bepaalde gevallen kan een Nederlandse pensioeninstantie via het Europese S1-formulier zorgen dat je in Frankrijk toegang krijgt tot de Franse gezondheidszorg, terwijl je sociale verzekering onder de Nederlandse wetgeving blijft vallen.
De CPAM kan dan je zorg in Frankrijk administratief regelen.
Dit is een mooi voorbeeld van waarom je als Nederlandse emigrant niet automatisch moet denken:
“Ik woon in Frankrijk, dus ik betaal alles in Frankrijk.”
Voor sociale zekerheid gelden Europese regels die veel complexer kunnen zijn.
CPAM en Nederland: een belangrijk verschil
Hier zie je duidelijk het verschil tussen de Nederlandse en Franse systemen.
In Nederland:
Nederland wonen → Nederlandse zorgverzekering afsluiten bij een zorgverzekeraar.
In Frankrijk:
Frans sociaal verzekerd → toegang tot de Assurance Maladie, uitgevoerd via onder andere de CPAM.
En vervolgens kan een mutuelle een aanvullende rol spelen.
Wat doet de CPAM concreet?
Wanneer je eenmaal bij de Assurance Maladie bent aangesloten, kan de CPAM onder andere je administratieve dossier beheren en zorgen voor de vergoeding van medische kosten.
Je kunt met de CPAM te maken krijgen voor bijvoorbeeld:
- je aansluiting bij de Assurance Maladie;
- je numéro de sécurité sociale;
- je carte Vitale;
- wijzigingen in je persoonlijke situatie;
- vergoeding van bepaalde zorgkosten;
- documenten en verklaringen;
- en communicatie over je dossier.
Veel zaken kunnen tegenwoordig online via je persoonlijke compte ameli worden geregeld.
Het account AMELI
ameli.fr is de officiële website van de Assurance Maladie.
Wanneer je een account hebt, kun je daar onder andere:
- je vergoedingen bekijken;
- documenten downloaden;
- je persoonlijke gegevens controleren;
- berichten sturen;
- bepaalde administratieve procedures uitvoeren;
- en informatie over je zorgverzekering raadplegen.
Ik zou iedereen die onder de Franse Assurance Maladie valt aanraden om dit account goed te gebruiken.
Net zoals bij impots.gouv.fr wordt een belangrijk deel van de Franse administratie tegenwoordig digitaal geregeld.
Frankrijk versus Nederland
| Nederland | Frankrijk |
|---|---|
| Zorgverzekeraar | Assurance Maladie |
| Zorgverzekeraar beheert je polis | CPAM beheert je dossier binnen het Franse systeem |
| Eigen zorgverzekering | Wettelijke aansluiting bij het Franse systeem |
| Aanvullende verzekering | Mutuelle |
| Zorgpas | Carte Vitale |
| BSN | Numéro de sécurité sociale |
De vergelijking is natuurlijk niet perfect, maar deze tabel helpt wel om het basisidee te begrijpen.
En waar komt de mutuelle in beeld?
De Assurance Maladie vergoedt slechts een deel van veel medische kosten.
De mutuelle kan vervolgens een deel van het resterende bedrag vergoeden. Let op: de dekking van de mutuelle is volledig afhankelijk van de formule die je kiest. Heel simpel: hoe meer je betaalt, hoe meer er vergoed wordt;
Een voorbeeld uit de praktijk:
Ikzelf heb een mutuelle waarvoor is €80 per maand betaal (ongeveer het minimum) en mijn vrouw heeft een mutuelle waarvoor ze €130 per maand betaalt. Het verschil in vergoedingen tussen ons twee is groot!
De meeste Fransen hebben naast hun wettelijke dekking een aanvullende mutuelle.
Maar dat betekent niet dat iedereen automatisch een dure aanvullende verzekering nodig heeft.
Dat hangt af van:
- je leeftijd;
- je gezondheidssituatie;
- je zorggebruik;
- je inkomen;
- en hoeveel risico je zelf wilt dragen.
Ik heb daarom op de pagina Gezondheidszorg een afzonderlijk artikel geschreven:
“Is een mutuelle noodzakelijk of niet?”
Mijn persoonlijke tip
Wanneer je vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist, zou ik de gezondheidszorg niet als één groot geheel proberen te regelen.
Kijk eerst naar één fundamentele vraag:
Onder welk socialezekerheidsstelsel val ik?
Pas daarna wordt duidelijk welke rol de Assurance Maladie, de CPAM, een eventueel S1-formulier en een mutuelle voor jou spelen.
Dat is vooral belangrijk voor Nederlanders die met een Nederlands pensioen naar Frankrijk verhuizen. In die situatie kan het Europese systeem ervoor zorgen dat je situatie anders is dan die van iemand die in Frankrijk werkt.
Mijn persoonlijke tip is daarom: laat je niet alleen adviseren over een mutuelle. Laat eerst vaststellen waar je sociaal verzekerd bent.
Dat voorkomt dat je een verzekering afsluit die niet past bij jouw situatie.
Tot slot
De Assurance Maladie / SECU vormt een belangrijk onderdeel van het Franse socialezekerheidsstelsel. De CPAM is de lokale organisatie waarmee je voor veel praktische zaken rond je ziektekostenverzekering te maken krijgt.
Voor een Nederlander is vooral belangrijk om te begrijpen dat de CPAM niet simpelweg de Franse versie van een Nederlandse zorgverzekeraar is. De Franse en Nederlandse systemen zijn anders georganiseerd en bij een emigratie kunnen bovendien Europese regels een belangrijke rol spelen.
Wie eenmaal begrijpt waar hij sociaal verzekerd is, welke rol de CPAM speelt en wat een eventuele mutuelle doet, heeft al een groot deel van de administratieve puzzel opgelost.
Voor de volledige uitleg over de Franse gezondheidszorg, de huisarts, de kosten van de zorg en de mutuelle verwijs ik je naar mijn pagina Gezondheidszorg.
CAF : Caisse d'Allocations Familiales
Wanneer je in Frankrijk woont, kom je misschien op een bepaald moment de letters CAF tegen.
CAF staat voor Caisse d’allocations familiales. Het is een Franse overheidsorganisatie die verschillende sociale en gezinsgerichte uitkeringen beheert.
In Nederland zijn verschillende soorten sociale ondersteuning verdeeld over verschillende instanties. In Frankrijk komt een belangrijk deel van deze ondersteuning bij de CAF terecht.
Maar belangrijk om meteen te zeggen:
Niet iedereen die naar Frankrijk verhuist, heeft recht op een uitkering van de CAF.
De CAF is dus geen algemene “emigratie-instantie” en ook geen organisatie waar je je simpelweg moet inschrijven omdat je in Frankrijk woont.
Wat doet de CAF?
De CAF is vooral verantwoordelijk voor verschillende vormen van gezins- en sociale ondersteuning.
Afhankelijk van je persoonlijke situatie kan de CAF bijvoorbeeld betrokken zijn bij:
- kinderbijslagen;
- ondersteuning voor gezinnen;
- bepaalde woonuitkeringen;
- bepaalde inkomensafhankelijke sociale uitkeringen, bijvoorbeeld de RSA (te vergelijken met de Nederlandse bijstand)
- ondersteuning voor jonge ouders;
- en verschillende andere sociale voorzieningen.
Welke uitkering je eventueel kunt krijgen, hangt af van je gezinssituatie, inkomen, vermogen, leeftijd, woon- en werksituatie en andere voorwaarden.
Daarom is het niet verstandig om alleen op basis van de naam van een uitkering te concluderen dat je er automatisch recht op hebt.
De CAF is niet hetzelfde als de Nederlandse SVB
Er bestaat geen perfecte Nederlandse tegenhanger van de CAF.
Een deel van de taken doet denken aan de Sociale Verzekeringsbank (SVB), een deel aan Belastingdienst/Toeslagen, en bepaalde andere vormen van ondersteuning worden in Nederland weer door andere instanties uitgevoerd.
In Frankrijk zijn verschillende vormen van gezins- en sociale ondersteuning juist bij de CAF geconcentreerd.
Dat maakt de CAF voor Nederlanders soms gemakkelijker te herkennen als je eenmaal begrijpt wat ze doet.
De CAF en kinderbijslag
Een bekende taak van de CAF is het beheer van verschillende allocations familiales.
Deze zijn bedoeld om gezinnen met kinderen financieel te ondersteunen.
Maar de Franse kinderbijslag werkt anders dan de Nederlandse kinderbijslag van de SVB.
De voorwaarden en bedragen zijn niet hetzelfde.
Ook speelt het gezinsinkomen bij verschillende Franse uitkeringen een rol.
De CAF en wonen
Als je in Frankrijk een woning huurt, kan de CAF ook belangrijk zijn.
De CAF beheert namelijk verschillende vormen van aide au logement, dus ondersteuning bij de woonkosten.
Je hoort bijvoorbeeld de namen:
- APL – aide personnalisée au logement;
- ALF – allocation de logement familiale;
- ALS – allocation de logement sociale.
Welke regeling eventueel van toepassing is, hangt af van je persoonlijke situatie (vooral van je inkomen), en van het soort woning.
Het is dus niet zo dat iedereen die in Frankrijk huurt automatisch APL krijgt.
En als je een huis koopt?
Wanneer je een woning in Frankrijk koopt en daar zelf gaat wonen, heb je normaal gesproken geen recht op een woonuitkering.
De verschillende regelingen zijn sterk afhankelijk van de omstandigheden.
Voor iemand die naar Frankrijk verhuist en een woning koopt, is de CAF daarom meestal minder belangrijk dan voor iemand die een woning huurt en aan bepaalde voorwaarden voldoet.
De CAF en gepensioneerden
Een gepensioneerde Nederlander die naar Frankrijk verhuist, hoeft niet te verwachten dat de CAF een belangrijke rol in zijn dagelijks leven gaat spelen.
Veel CAF-regelingen zijn gericht op:
- gezinnen;
- kinderen;
- mensen met lagere inkomens;
- huurders;
- of mensen in bepaalde specifieke situaties.
Een Nederlandse gepensioneerde met een redelijk pensioen heeft hier in principe dus niets mee te maken.
Toch kan het in bepaalde omstandigheden interessant zijn om te controleren of je voor een bepaalde sociale ondersteuning in aanmerking komt.
De CAF kijkt naar je inkomen
Een belangrijk verschil met sommige Nederlandse regelingen is dat bij verschillende Franse sociale voorzieningen wordt gekeken naar je ressources, dus je financiële middelen.
Daarbij kan het gaan om verschillende soorten inkomsten.
Voor iemand die vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist, is dit extra belangrijk omdat je misschien inkomsten uit Nederland blijft ontvangen:
- AOW;
- bedrijfspensioen;
- lijfrente;
- inkomsten uit beleggingen;
- huurinkomsten;
- of andere inkomsten.
Deze inkomsten tellen mee om te bepalen of je recht hebt op een uitkering.
De CAF en buitenlandse inwoners
Als Nederlander ben je als EU-burger in Frankrijk in een andere situatie dan iemand van buiten de Europese Unie.
Dat betekent echter niet dat je als EU-burger automatisch recht hebt op alle Franse sociale voorzieningen.
Voor bepaalde uitkeringen kunnen voorwaarden gelden met betrekking tot:
- je verblijfsrecht;
- de duur van je verblijf;
- je werk- of gezinssituatie;
- je inkomen;
- en je daadwerkelijke woonplaats in Frankrijk.
Dit is één van de redenen waarom ik voorzichtig zou zijn met algemene informatie op internet.
Een regeling die bijvoorbeeld voor een Frans gezin geldt, hoeft niet automatisch op dezelfde manier te gelden voor een Nederlander die pas kort in Frankrijk woont.
Je persoonlijke CAF-account
Net als veel andere Franse overheidsorganisaties werkt de CAF tegenwoordig voor een groot deel digitaal.
Via caf.fr kun je onder andere:
- je persoonlijke situatie bekijken;
- een aanvraag indienen;
- documenten doorgeven;
- berichten ontvangen;
- je inkomsten of gezinssituatie doorgeven;
- en de voortgang van een dossier volgen.
Verandert je situatie? Meld het meteen
Dit is bij de CAF bijzonder belangrijk.
Wanneer je een uitkering ontvangt, moet je wijzigingen in je situatie doorgeven.
Bijvoorbeeld:
- verhuizing;
- verandering van inkomen;
- huwelijk of scheiding;
- geboorte van een kind;
- vertrek van een gezinslid;
- verandering van werk;
- of andere relevante veranderingen.
De CAF baseert haar berekeningen op de informatie die je verstrekt.
Wanneer je een wijziging niet doorgeeft, kan de CAF later vaststellen dat je te veel hebt ontvangen.
Je kunt dan worden gevraagd om het bedrag terug te betalen.
CAF versus Nederlandse toeslagen
Een vergelijking met Nederland is hier interessant.
Nederlanders kennen het systeem van zorgtoeslag, huurtoeslag en kinderopvangtoeslag.
Frankrijk heeft niet hetzelfde systeem.
Sommige vormen van ondersteuning lijken op Nederlandse toeslagen, maar ze zijn anders georganiseerd en hebben andere voorwaarden.
Daarom zou ik niet proberen om bijvoorbeeld de Franse APL rechtstreeks met de Nederlandse huurtoeslag te vergelijken.
Het zijn verschillende systemen die soms hetzelfde doel hebben, maar op een andere manier functioneren.
Waar moet je beginnen?
Als je denkt dat je misschien recht hebt op een bepaalde CAF-uitkering, zou ik niet eerst allerlei Nederlandse websites of Facebookgroepen afzoeken.
Begin bij de officiële website van de CAF: caf.fr
Daar kun je met behulp van verschillende simulaties vaak eerst bekijken of je mogelijk voor een bepaalde regeling in aanmerking komt.
Mijn persoonlijke tip
Ik zou de CAF vooral zien als een organisatie die je kunt raadplegen wanneer je denkt dat je mogelijk recht hebt op een bepaalde sociale of gezinsvoorziening.
Niet als iets wat je automatisch moet regelen zodra je in Frankrijk aankomt.
Voor iemand die vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist, zijn er in het begin meestal andere zaken die veel belangrijker zijn: je fiscale situatie, je ziektekostenverzekering, je woning, je bankzaken en je algemene administratieve situatie.
Maar wanneer je bijvoorbeeld kinderen hebt, een woning huurt of een relatief laag inkomen hebt, is het zeker de moeite waard om de mogelijkheden van de CAF te bekijken.
Mijn persoonlijke tip: doe dat altijd op basis van je werkelijke Franse situatie en geef ook je Nederlandse inkomsten eerlijk op wanneer daarom wordt gevraagd.
Tot slot
De CAF – Caisse d’allocations familiales is een belangrijke Franse overheidsorganisatie voor gezins- en sociale ondersteuning. Ze beheert onder andere verschillende vormen van kinderbijslag, woonondersteuning en inkomensafhankelijke uitkeringen.
Voor Nederlanders is vooral belangrijk dat de CAF geen exacte Franse versie van de Nederlandse SVB of Belastingdienst/Toeslagen is. Het Franse systeem is anders georganiseerd en buitenlandse inkomsten kunnen bij de beoordeling van je rechten een rol spelen.
Mijn advies: kijk bij twijfel rechtstreeks op caf.fr en gebruik de officiële simulaties. Daarmee krijg je veel sneller een beeld van wat in jouw persoonlijke situatie mogelijk is dan wanneer je probeert Nederlandse en Franse regelingen één op één met elkaar te vergelijken.
France Travail (voorheen Pôle Emploi)
France Travail is de Franse overheidsorganisatie die mensen begeleidt bij het vinden van werk, een opleiding of een nieuwe professionele richting. De organisatie is ook betrokken bij de werkloosheidsuitkering en verschillende vormen van ondersteuning voor werkzoekenden.
Misschien ken je de naam Pôle emploi nog. Dat was tot eind 2023 de naam van deze organisatie. Sinds 1 januari 2024 heet de organisatie France Travail.
Voor Nederlanders is het verleidelijk om France Travail simpelweg te vergelijken met het Nederlandse UWV.
Die vergelijking is nuttig, maar niet helemaal correct.
France Travail heeft verschillende functies die in Nederland over meerdere organisaties verdeeld zijn.
Wat doet France Travail?
France Travail heeft in grote lijnen vier belangrijke taken:
- mensen helpen bij het vinden van werk;
- werkzoekenden begeleiden;
- bepaalde werkloosheidsuitkeringen en andere financiële ondersteuning regelen;
- mensen helpen bij opleiding, omscholing of een nieuw beroepsproject.
Daarnaast werkt France Travail samen met werkgevers en andere organisaties op het gebied van werk en opleiding. De organisatie biedt bijvoorbeeld ook diensten aan voor mensen die een onderneming willen oprichten.
Het gaat dus niet alleen om iemand die zijn baan kwijt is.
Ook iemand die vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist en daar voor het eerst werk wil zoeken, kan zich tot France Travail wenden.
France Travail versus het Nederlandse UWV
In Nederland zijn bijvoorbeeld verschillende onderdelen van de sociale zekerheid verdeeld over het UWV, gemeenten, SVB en andere instanties.
In Frankrijk werkt France Travail binnen een breder netwerk van organisaties voor werk, sociale ondersteuning en opleiding.
Daarom is het beter om France Travail te zien als een belangrijk onderdeel van de Franse arbeidsmarkt- en werkloosheidsadministratie, en niet als een exacte Franse kopie van het UWV.
Wanneer moet je je inschrijven?
Wanneer je in Frankrijk woont en werk zoekt, kun je je bij France Travail inschrijven als demandeur d’emploi, dus als werkzoekende.
Volgens France Travail is inschrijving bedoeld voor mensen die werk zoeken en aan de voorwaarden voldoen. Een inschrijving geeft toegang tot begeleiding, vacatures, bepaalde opleidingen en – wanneer je daar recht op hebt – werkloosheidsuitkeringen en andere ondersteuning.
De inschrijving gebeurt in veel gevallen online.
Je krijgt vervolgens een persoonlijk account waarin je je dossier kunt beheren en contact kunt onderhouden met France Travail.
Een Nederlander kan zich ook inschrijven
Als Nederlander ben je EU-burger.
Dat betekent dat je onder de Europese regels toegang hebt tot de Franse arbeidsmarkt, mits je aan de toepasselijke voorwaarden voldoet.
Je hoeft dus niet eerst Frans staatsburger te worden om in Frankrijk te kunnen werken.
Voor een Nederlander die naar Frankrijk verhuist en daar een baan wil zoeken, kan France Travail daarom een nuttig aanspreekpunt zijn.
Je moet natuurlijk wel kunnen aantonen dat je identiteit en je situatie voldoen aan de voorwaarden voor inschrijving.
Wat krijg je na je inschrijving?
Een inschrijving bij France Travail betekent niet dat je automatisch een werkloosheidsuitkering krijgt.
Dat zijn twee verschillende zaken.
Je kunt je bijvoorbeeld inschrijven om:
- werk te zoeken;
- begeleiding te krijgen;
- vacatures te bekijken;
- een opleiding te volgen;
- je professionele mogelijkheden te onderzoeken.
Of je daarnaast recht hebt op een allocation chômage hangt af van je persoonlijke situatie en je arbeidsverleden.
France Travail beoordeelt daarvoor onder andere of je voldoende gewerkt hebt en aan de andere voorwaarden voldoet. Als je dus net in Frankrijk aankomt, heb je geen recht op een werkeloosheidsuitkering. Je moet eerst een arbeidsverleden opbouwen.
Je moet je situatie regelmatig actualiseren
Dit is een belangrijk verschil met een gewone registratie.
Wanneer je als werkzoekende bij France Travail bent ingeschreven, moet je je situatie regelmatig actualiseren.
Je moet bijvoorbeeld aangeven of je nog steeds werk zoekt en veranderingen in je situatie doorgeven.
Denk aan:
- een nieuwe baan;
- een opleiding;
- ziekte;
- verhuizing;
- een nieuwe zelfstandige activiteit;
- of andere veranderingen die van invloed kunnen zijn op je dossier.
France Travail vermeldt dat werkzoekenden hun situatie maandelijks moeten actualiseren en wijzigingen moeten doorgeven.
Het is dus geen systeem waarbij je je één keer inschrijft en daarna niets meer hoeft te doen.
France Travail en opleidingen
France Travail kan ook interessant zijn wanneer je in Frankrijk een beroep wilt leren of je bestaande kennis wilt aanpassen aan de Franse arbeidsmarkt.
De organisatie biedt informatie en begeleiding rond:
- opleidingen;
- omscholing;
- beroepskeuze;
- sollicitaties;
- stages en werkervaring;
- en verschillende trajecten richting werk.
Dat kan voor een Nederlander interessant zijn.
Je hebt misschien in Nederland een beroep uitgeoefend waarvoor in Frankrijk andere kwalificaties of diploma’s worden gevraagd.
Of je wilt na je emigratie helemaal iets anders gaan doen.
Ook dan kan France Travail een eerste aanspreekpunt zijn.
Ook voor ondernemers
Een minder bekend aspect is dat France Travail ook ondersteuning biedt aan mensen die overwegen om een onderneming te starten of over te nemen.
Dat is vooral interessant voor iemand die na zijn emigratie naar Frankrijk niet opnieuw in loondienst wil gaan.
Je kunt bijvoorbeeld informatie krijgen over:
- het starten van een bedrijf;
- verschillende mogelijkheden voor zelfstandigen;
- financiële ondersteuning;
- opleiding;
- en de combinatie van werkloosheidsrechten met het starten van een activiteit.
France Travail biedt hiervoor specifieke diensten aan.
Voor de daadwerkelijke oprichting van een Franse onderneming krijg je vervolgens met andere instanties te maken, waaronder de INPI en de URSSAF.
Daarover heb ik op deze pagina afzonderlijke artikelen opgenomen.
France Travail voor iemand van 50 of 60+
Veel Nederlanders die naar Frankrijk emigreren zijn niet meer aan het begin van hun carrière.
Sommigen willen helemaal niet meer werken.
Anderen willen juist nog een paar jaar actief blijven, maar misschien minder uren werken of iets totaal anders gaan doen.
France Travail kan ook in die tweede situatie relevant zijn.
Je kunt er bijvoorbeeld informatie vinden over vacatures, opleiding en mogelijkheden om je professionele profiel opnieuw te bekijken.
De Franse arbeidsmarkt heeft bovendien in bepaalde sectoren behoefte aan personeel.
Je moet daarom niet denken:
“Ik ben boven de 50, dus France Travail is niets voor mij.”
Of het voor jou nuttig is, hangt vooral af van wat je na je emigratie wilt gaan doen.
Een belangrijke waarschuwing voor Nederlanders met een Nederlandse uitkering
Hier moet je voorzichtig zijn.
Wanneer je vanuit Nederland naar Frankrijk verhuist terwijl je een Nederlandse werkloosheidsuitkering ontvangt, kun je niet zomaar aannemen dat deze uitkering automatisch wordt overgenomen door France Travail.
Voor werkloosheidsuitkeringen gelden Europese regels en specifieke voorwaarden.
Er bestaan bijvoorbeeld mogelijkheden om onder bepaalde voorwaarden een Nederlandse werkloosheidsuitkering tijdelijk mee te nemen naar een ander EU-land om daar werk te zoeken.
Maar dat is iets anders dan simpelweg je Nederlandse uitkering omzetten in een Franse uitkering.
Bij een verhuizing met een lopende Nederlandse werkloosheidsuitkering moet je dit dus vóór je vertrek goed laten uitzoeken.
Het vinden van vacatures
France Travail heeft een grote online vacaturedatabase.
Je kunt vacatures zoeken op:
- beroep;
- plaats;
- sector;
- type contract;
- en andere criteria.
De website bevat ook informatie over verschillende sectoren en regio’s die personeel zoeken.
Dat maakt de website ook interessant voor iemand die nog in Nederland woont en zich alvast wil oriënteren op de Franse arbeidsmarkt.
Je kunt bijvoorbeeld eerst kijken:
“Zijn er in de regio waar ik wil wonen eigenlijk banen in mijn vakgebied?”
Mijn persoonlijke tip
Wanneer je nog wilt werken na je emigratie naar Frankrijk, zou ik niet wachten tot je werkloos bent voordat je France Travail leert kennen.
Je kunt de website al vanuit Nederland gebruiken om te kijken welke banen er zijn, welke sectoren in jouw toekomstige regio mensen zoeken en welke opleidingen of kwalificaties eventueel nodig zijn.
Dat kan je beslissing om naar een bepaalde regio te verhuizen zelfs beïnvloeden.
Want er is een groot verschil tussen:
“Ik vind dit dorp mooi en daar wil ik wonen.”
en:
“Ik wil in dit dorp wonen én ik kan binnen een redelijke afstand werk vinden dat bij mij past.”
Dat tweede is natuurlijk veel realistischer wanneer je nog een inkomen uit arbeid nodig hebt.
Frankrijk versus Nederland
Voor Nederlanders is het vooral belangrijk om te onthouden dat France Travail een onderdeel is van een groter Frans systeem van werk en sociale zekerheid.
De naam doet misschien vermoeden dat het alleen om werkloosheid gaat, maar de organisatie houdt zich ook bezig met begeleiding, opleiding, werk zoeken en ondernemerschap.
In Nederland zouden verschillende van deze functies over verschillende instanties en organisaties verdeeld kunnen zijn.
Daarom zou ik France Travail niet simpelweg omschrijven als “het Franse UWV”.
Het is beter om te begrijpen welke diensten France Travail in jouw concrete situatie kan bieden.
Tot slot
France Travail is de Franse overheidsorganisatie voor werkzoekenden, arbeidsbemiddeling, begeleiding en verschillende vormen van ondersteuning rond werk. De organisatie verving Pôle emploi en is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van het Franse arbeidsmarktbeleid.
Voor Nederlanders die na hun emigratie niet met pensioen gaan maar nog willen werken, kan France Travail een nuttig aanspreekpunt zijn. Ook voor opleiding, omscholing en het starten van een onderneming zijn er mogelijkheden.
Mijn advies: kijk al vóór je verhuizing naar France Travail. Niet alleen om te weten wat je moet doen als je zonder werk komt te zitten, maar vooral om te ontdekken welke mogelijkheden de Franse arbeidsmarkt je daadwerkelijk biedt.
Zie France Travail dus vooral als een organisatie die je kan helpen bij je integratie, omscholing en het zoeken naar werk, en niet om even makkelijk een uitkering te regelen!
L'assurance retraite en pensioenen in Frankrijk
Wanneer je in Frankrijk gaat wonen, werken of een bedrijf begint, kom je vroeg of laat de naam Assurance retraite tegen.
De naam kan een beetje verwarrend zijn. Het gaat namelijk niet om één pensioenfonds zoals we dat in Nederland kennen, maar om een belangrijk onderdeel van de Franse Sécurité sociale dat zich bezighoudt met de Franse wettelijke ouderdomspensioenen.
Voor Nederlanders die naar Frankrijk emigreren is het vooral belangrijk om te begrijpen dat werken in Frankrijk gevolgen kan hebben voor je Franse pensioenrechten.
En daarnaast moet je rekening houden met een belangrijk feit:
Een Nederlander die in Frankrijk woont, kan tegelijkertijd pensioenrechten in verschillende Europese landen hebben opgebouwd.
Wat is de Assurance retraite?
L’Assurance retraite is de Franse overheidsorganisatie die verantwoordelijk is voor het wettelijke pensioen van het régime général de la Sécurité sociale. Het gaat vooral om werknemers in de private sector, maar ook om bepaalde zelfstandigen, contractuele ambtenaren en andere groepen. De organisatie volgt gedurende de loopbaan de pensioenrechten en berekent en betaalt later het pensioen.
Een belangrijk onderdeel van haar taak is het bijhouden van de carrière. De gewerkte periodes en de bijbehorende pensioenrechten worden geregistreerd. Je kunt zelf via je persoonlijke account je relevé de carrière bekijken en controleren of je loopbaan correct is geregistreerd.
Dat laatste is iets wat ik voor Nederlanders die in Frankrijk werken erg belangrijk vind. Wacht niet tot je pensioen om te controleren of je Franse loopbaan klopt. Wanneer er jaren later een ontbrekende periode wordt ontdekt, kan het veel moeilijker worden om de juiste documenten terug te vinden.
De organisatie houdt zich onder andere bezig met:
- het registreren van je Franse loopbaan;
- het bijhouden van je pensioenrechten;
- het berekenen van je Franse pensioen;
- het informeren over je pensioen;
- en het uitbetalen van het Franse wettelijke ouderdomspensioen wanneer je daarvoor in aanmerking komt.
Voor werknemers in Frankrijk is de Assurance retraite dus een belangrijke organisatie gedurende hun hele loopbaan.
De Assurance retraite heeft namelijk ook een internationale taak. Zij werkt samen met buitenlandse pensioenorganisaties en met de pensioeninstellingen van andere landen, onder andere binnen de Europese regels voor sociale zekerheid. Dat is belangrijk voor mensen die een deel van hun loopbaan in Nederland en een ander deel in Frankrijk hebben opgebouwd.
Een Nederlander die bijvoorbeeld eerst 25 jaar in Nederland heeft gewerkt en daarna 15 jaar in Frankrijk, hoeft dus niet te denken dat zijn Nederlandse pensioenverleden “verdwijnt” wanneer hij naar Frankrijk verhuist.
De Franse en Nederlandse pensioeninstanties kunnen binnen de Europese regels met elkaar samenwerken.
Maar Frankrijk en Nederland blijven wel hun eigen pensioen betalen. Je krijgt dus niet één gezamenlijk Frans-Nederlands pensioen.
Als je in Frankrijk gaat werken, zou ik je relevé de carrière regelmatig controleren via je persoonlijke account van de Assurance retraite.
En als je al een lange loopbaan in Nederland hebt, zou ik hetzelfde doen met je Nederlandse pensioenoverzicht.
Voor iemand die tussen Nederland en Frankrijk heeft gewoond en gewerkt, is het belangrijk om beide dossiers goed bij te houden.
Mijn persoonlijke tip:
bewaar vooral oude loonstroken, arbeidscontracten en andere bewijzen van je Franse loopbaan. Je denkt misschien dat je die na twintig of dertig jaar niet meer nodig hebt, maar ze kunnen bijzonder nuttig zijn wanneer er ooit een periode in je pensioenoverzicht ontbreekt.
De Assurance retraite bestaat uit een nationale organisatie en een regionaal netwerk van Carsat’s. Samen beheren zij het wettelijke pensioen van het régime général.
De CNAV en de Carsat
Je kunt tijdens je zoektocht naar informatie ook andere namen tegenkomen.
De CNAV staat voor: Caisse nationale d’assurance vieillesse
Dit is de nationale organisatie achter het pensioenstelsel, maar in principe heb je hier niet direkt mee te maken.
Daarnaast bestaan er regionale organisaties, de CARSAT: Caisse d’assurance retraite et de la santé au travail
Er zijn 15 Carsat’s in Frankrijk, die ieder een bepaald geografisch gebied bedienen. Zij vormen samen met de nationale organisatie het netwerk van de Assurance retraite.
De Carsat houdt zich niet alleen bezig met pensioen. De naam santé au travail verwijst naar een tweede belangrijke taak: de regionale organisaties zijn ook betrokken bij preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten en bij de begeleiding rond risico’s op het werk.
Voor een gepensioneerde of iemand die zijn pensioen voorbereidt, is vooral de pensioentaak van belang.
Afhankelijk van waar je woont, krijg je voor praktische zaken met de bevoegde Carsat te maken.
Het belangrijkste is dat je begrijpt dat Assurance retraite, CNAV en Carsat onderdelen zijn van hetzelfde Franse pensioenstelsel.
Frankrijk heeft geen AOW zoals Nederland
Dit is een belangrijk verschil met Nederland.
In Nederland kennen we de AOW, die in belangrijke mate gebaseerd is op het aantal jaren dat je in Nederland verzekerd bent geweest.
Het Franse systeem werkt anders.
Je Franse wettelijke pensioen wordt onder andere gebaseerd op je Franse arbeidsloopbaan en de sociale bijdragen die tijdens je loopbaan zijn betaald.
Je bouwt dus in Frankrijk pensioenrechten op door te werken en sociale bijdragen te betalen.
Dat is een fundamenteel verschil met de Nederlandse AOW.
Wat gebeurt er als je in Nederland én Frankrijk hebt gewerkt?
Dit is voor veel Nederlandse emigranten een heel belangrijke vraag.
Stel dat je:
- twintig of dertig jaar in Nederland hebt gewerkt;
- daarna naar Frankrijk bent verhuisd;
- en vervolgens nog tien jaar in Frankrijk hebt gewerkt.
Dan verdwijnen je Nederlandse pensioenrechten natuurlijk niet.
Je kunt in zo’n situatie pensioenrechten hebben opgebouwd in beide landen.
Binnen de Europese Unie bestaan regels die ervoor zorgen dat de verschillende nationale pensioenstelsels bij elkaar kunnen worden betrokken wanneer wordt vastgesteld of je aan bepaalde voorwaarden voor een pensioen voldoet.
Maar dat betekent niet dat Nederland en Frankrijk één gezamenlijk pensioen gaan uitbetalen.
Je krijgt uiteindelijk te maken met de pensioenrechten die je in de verschillende landen hebt opgebouwd.
Nederland en Frankrijk: twee systemen
Voor een Nederlander die in Frankrijk woont, kan het er bijvoorbeeld zo uitzien:
Nederland
→ AOW
→ eventueel aanvullend Nederlands pensioen
→ eventueel andere pensioenproducten
Frankrijk
→ Frans wettelijk pensioen
→ eventueel aanvullend Frans pensioen
Dat zijn verschillende systemen.
Een Nederlandse gepensioneerde die naar Frankrijk verhuist, blijft dus gewoon zijn Nederlandse pensioenrechten houden.
Een Nederlander die vervolgens in Frankrijk gaat werken, kan daarnaast Franse pensioenrechten opbouwen.
Je Franse pensioenloopbaan wordt geregistreerd
Wanneer je in Frankrijk werkt, worden je arbeidsperiodes en je bijdragen geregistreerd.
Het is verstandig om die informatie af en toe te controleren.
De Franse overheid beschikt hiervoor over digitale diensten waarmee je je pensioenloopbaan kunt bekijken.
Dat is geen overbodige luxe.
Een fout in een pensioenoverzicht kan namelijk jaren later voor problemen zorgen, wanneer je daadwerkelijk met pensioen wilt gaan.
Het Franse pensioen wordt niet alleen door de Assurance retraite geregeld
Ook hier is een vergelijking met Nederland nuttig.
De Franse Assurance retraite is vooral verantwoordelijk voor het wettelijke basispensioen binnen het algemene stelsel.
Maar Frankrijk kent daarnaast aanvullende pensioenregelingen.
Voor werknemers is vooral Agirc-Arrco belangrijk.
Je kunt het Franse pensioen dus niet helemaal begrijpen als je alleen naar de Assurance retraite kijkt.
Voor iemand die in Frankrijk heeft gewerkt, kan het uiteindelijke pensioen uit verschillende onderdelen bestaan.
Wanneer kun je in Frankrijk met pensioen?
De Franse pensioenleeftijd is de afgelopen jaren regelmatig onderwerp geweest van veranderingen en politieke discussies.
Daarom is het onmogelijk om, zonder beschikking te hebben over al je loopbaangegevens, een pensioendatum vast te stellen.
De leeftijd waarop je als Nederlander in Frankrijk met pensioen kunt gaan hangt vooral af van het pensioen en de AOW die je in Nederland hebt opgebouwd.
Bovendien kunnen Franse pensioenregels veranderen.
Voor een concreet pensioenplan is het daarom altijd beter om je persoonlijke dossier bij de Assurance retraite te bekijken.
Als je al gepensioneerd bent en naar Frankrijk verhuist
Wanneer je al een Nederlands pensioen ontvangt en naar Frankrijk verhuist, hoef je natuurlijk niet opnieuw een Franse pensioenloopbaan te beginnen.
Je Nederlandse pensioen blijft je Nederlandse pensioen.
Maar je verhuizing naar Frankrijk heeft wel gevolgen voor andere zaken, zoals:
- je fiscale woonplaats;
- de belastingheffing over je pensioen;
- je ziektekostenverzekering;
- en bepaalde administratieve verplichtingen.
De Assurance retraite is voor iemand die alleen Nederlandse pensioenrechten heeft dus niet de instantie waar je je pensioen moet aanvragen. Dat blijft gewoon de Nederlandse instantie waar je mee te maken had.
Als je in Frankrijk hebt gewerkt
Heb je vóór je pensioen in Frankrijk gewerkt, dan wordt het natuurlijk anders.
Je hebt dan mogelijk Franse pensioenrechten opgebouwd.
In dat geval is het belangrijk om je Franse loopbaan goed te controleren en te weten welke pensioenrechten je hebt opgebouwd.
Ik zou daar niet mee wachten tot vlak voor je pensioen.
Controleer regelmatig of je geregistreerde loopbaan klopt.
Nederlanders en de Europese pensioenregels
Een van de voordelen van wonen en werken binnen de Europese Unie is dat je pensioenrechten uit verschillende landen niet zomaar verloren gaan wanneer je verhuist.
De Europese regels zorgen ervoor dat de pensioenstelsels van de lidstaten met elkaar kunnen samenwerken.
Maar dit betekent niet dat je één Europees pensioen krijgt.
Nederland blijft verantwoordelijk voor het Nederlandse deel en Frankrijk voor het Franse deel.
Een voorbeeld
Stel dat je als Nederlander 25 jaar in Nederland hebt gewerkt, en vervolgens 15 jaar in Frankrijk.
Je hebt dan pensioenrechten opgebouwd in beide landen.
Bij je pensionering worden de Europese regels toegepast om te bepalen hoe je verschillende verzekerings- en arbeidsperiodes moeten worden meegenomen.
Uiteindelijk blijven het echter twee nationale pensioenstelsels.
Je Nederlandse pensioen wordt door de Nederlandse pensioeninstanties geregeld en je Franse pensioen door de Franse instanties.
Mijn persoonlijke tip
Als je in Frankrijk gaat werken, zou ik niet wachten tot je 65 of 67 bent om naar je pensioenrechten te kijken.
Maak er een gewoonte van om regelmatig je pensioenoverzicht te controleren.
Dat geldt trouwens ook voor je Nederlandse pensioen.
Voor iemand die tussen Nederland en Frankrijk heeft gewoond en gewerkt, kan het pensioen op het eerste gezicht behoorlijk ingewikkeld lijken.
Maar wanneer je de twee systemen apart bekijkt en daarna kijkt hoe de Europese regels ze met elkaar verbinden, wordt het veel overzichtelijker.
Mijn persoonlijke tip: bewaar alle belangrijke documenten over je Nederlandse én Franse loopbaan. Een oud arbeidscontract, loonstrook of bewijs van een bepaalde arbeidsperiode kan jaren later ineens belangrijk worden.
Frankrijk versus Nederland
| Nederland | Frankrijk |
|---|---|
| AOW | Frans wettelijk ouderdomspensioen |
| AOW gebaseerd op verzekerde jaren | Frans pensioen gebaseerd op de Franse loopbaan en bijdragen |
| Aanvullend pensioen via pensioenfonds/verzekeraar | Onder andere aanvullende pensioenregelingen zoals Agirc-Arrco |
| SVB voor AOW | Assurance retraite voor het wettelijke Franse pensioen |
| Nederlandse pensioenrechten blijven behouden bij emigratie | Franse pensioenrechten blijven behouden wanneer je naar een ander EU-land verhuist |
Deze tabel is bewust vereenvoudigd. De Franse en Nederlandse pensioenstelsels zijn behoorlijk verschillend en kunnen niet volledig één-op-één met elkaar worden vergeleken.
Tot slot
De Assurance retraite is een belangrijke Franse overheidsorganisatie voor iedereen die in Frankrijk binnen het betreffende Franse pensioenstelsel heeft gewerkt. Voor Nederlanders is vooral belangrijk dat een verhuizing naar Frankrijk je Nederlandse pensioenrechten niet wegneemt en dat je tegelijkertijd Franse pensioenrechten kunt opbouwen wanneer je in Frankrijk werkt.
Mijn advies: zie je pensioen als een dossier dat je gedurende je hele loopbaan moet bijhouden, niet als iets dat je pas op de pensioendatum hoeft te bekijken.
Voor Nederlanders die tussen beide landen hebben gewoond en gewerkt, is het bovendien verstandig om het Nederlandse en Franse pensioen afzonderlijk te bekijken en daarna pas het totale plaatje te beoordelen.
Dat voorkomt veel verwarring.
Wanneer je als Nederlander in Frankrijk een eigen bedrijf wilt beginnen, kom je vrijwel onmiddellijk de naam URSSAF tegen.
De URSSAF is één van de belangrijkste Franse organisaties voor de inning van sociale bijdragen. Voor een zelfstandige of ondernemer is het daarom een organisatie waarmee je gedurende je hele activiteit te maken krijgt.
Voor Nederlanders is het systeem in het begin soms verwarrend. In Nederland kennen we bijvoorbeeld de Belastingdienst, de zorgverzekeraar, het UWV en verschillende pensioeninstanties. In Frankrijk worden de sociale bijdragen van ondernemers grotendeels via de URSSAF geregeld.
De URSSAF int sociale bijdragen, en heeft dus niets te maken met Franse belastingdienst.
Dat onderscheid is belangrijk.
Wat betekent URSSAF eigenlijk?
URSSAF staat voor:
Union de recouvrement des cotisations de sécurité sociale et d’allocations familiales
De naam is nogal lang en in het dagelijkse leven gebruikt vrijwel iedereen gewoon de afkorting URSSAF.
Zoals gezegd: De organisatie int sociale bijdragen voor het Franse socialezekerheidsstelsel.
Met die bijdragen worden onder andere onderdelen van de sociale bescherming gefinancierd, zoals:
- gezondheidszorg;
- pensioen;
- gezinsbijslagen;
- arbeidsongeschiktheid en overlijden;
- en bepaalde andere onderdelen van de sociale zekerheid.
Voor een zelfstandige zijn de betalingen aan de URSSAF dus niet simpelweg “een extra belasting”. Ze zijn verbonden met je sociale bescherming.
URSSAF is niet hetzelfde als de belastingdienst
Dit is één van de eerste dingen die je als Nederlandse ondernemer in Frankrijk moet begrijpen.
De DGFiP / les impôts houdt zich bezig met belastingen.
De URSSAF houdt zich bezig met sociale bijdragen.
Je kunt dus in Frankrijk zowel met de belastingdienst als met de URSSAF te maken krijgen.
Bijvoorbeeld:
Je omzet → sociale bijdragen aan URSSAF
en daarnaast:
je belastbaar inkomen → inkomstenbelasting
Deze twee zaken moeten niet met elkaar worden verward.
Ik heb er zelf lang over gedaan om het fuctioneren van de URSSAF te begrijpen. Je declareert hier namelijk als micro-entreprise ieder trimester je omzetcijfer, en betaalt dan direct hierover de sociale premies. Ik heb lang het idee gehad dat dat inclusief de verschuldigde inkomstenbelasting was, maar dat is niet het geval !
De URSSAF en de micro-entreprise
Voor veel Nederlanders die na hun emigratie een kleine zelfstandige activiteit willen beginnen, is de micro-entreprise interessant.
Dat kan bijvoorbeeld gaan om:
- advies;
- dienstverlening;
- een kleine handelsactiviteit;
- freelance werk;
- toeristische activiteiten;
- of andere zelfstandige werkzaamheden.
Het grote voordeel van de micro-entreprise is de administratieve eenvoud.
De sociale bijdragen worden in principe berekend als een percentage van de omzet (chiffre d’affaires) die je hebt aangegeven.
De officiële URSSAF-informatie bevestigt dat voor een auto-entrepreneur de sociale bijdragen via een vereenvoudigd forfaitair systeem worden berekend, waarbij het percentage afhankelijk is van de soort activiteit.
Je betaalt sociale bijdragen, geen belasting
Stel dat je als zelfstandige €20.000 omzet.
Dan betekent dat niet dat je €20.000 “inkomen” hebt.
Van je omzet moeten bijvoorbeeld nog worden afgetrokken:
- sociale bijdragen;
- bedrijfskosten;
- eventueel andere kosten;
- en uiteindelijk inkomstenbelasting.
Bij een micro-entreprise worden de werkelijke bedrijfskosten bovendien niet op dezelfde manier afgetrokken als bij een gewone onderneming.
Daarom moet je goed onderscheid maken tussen:
chiffre d’affaires → omzet
revenu → inkomen
cotisations sociales → sociale bijdragen
impôt sur le revenu → inkomstenbelasting
Dat lijkt misschien een detail, maar het is essentieel om te begrijpen hoeveel je met een kleine zelfstandige activiteit uiteindelijk werkelijk overhoudt.
Waarvoor betaal je aan de URSSAF?
De sociale bijdragen financieren verschillende onderdelen van je sociale bescherming.
Bij een micro-entrepreneur kunnen de bijdragen bijvoorbeeld betrekking hebben op:
- maladie-maternité;
- invalidité-décès;
- retraite de base;
- retraite complémentaire;
- allocations familiales;
- CSG/CRDS;
- en andere sociale bijdragen.
Daarnaast kan er een bijdrage voor beroepsopleiding (contribution à la formation professionnelle) verschuldigd zijn.
Dat betekent dus dat je URSSAF-betalingen gedeeltelijk bijdragen aan de sociale rechten die je als zelfstandige opbouwt.
Wanneer betaal je de URSSAF?
Als micro-entrepreneur geef je je omzet periodiek aan bij de URSSAF.
Dat kan volgens de gekozen regeling maandelijks of per kwartaal.
Vervolgens worden de sociale bijdragen berekend op basis van de aangegeven omzet.
Een belangrijk verschil met een werknemer is dat er geen werkgever is die deze administratie voor je uitvoert.
Als zelfstandige ben je zelf verantwoordelijk voor:
- je omzet aangeven;
- je betalingen;
- je administratie;
- en het controleren van je dossier.
En als je geen omzet hebt?
In feite is dat de bestaansreden van deze ondernemingsvorm (auto-entrepreneur). Geen omzet, dan geen premies betalen.
In het verleden moesten ook (hele) kleine ondernemers flinke bedragen aan sociale premies betalen, omzet of geen omzet.
De Franse overheid heeft ingezien (ja, dat gebeurt soms) dat dat de economische activiteit erg remde, en is met deze oplossing gekomen.
Dit is voor iemand met een kleine nevenactiviteit een heel belangrijk principe.
Bij een micro-entreprise worden de sociale bijdragen gekoppeld aan de aangegeven omzet.
Wanneer je dus in een bepaalde periode geen omzet hebt, is er in principe ook geen omzet waarop de sociale bijdragen worden berekend.
Maar: geen omzet betekent niet automatisch dat je geen enkele administratieve verplichting hebt.
Je moet je situatie en je omzet nog steeds correct aangeven.
Ook kunnen andere verplichtingen, zoals de CFE, losstaan van de URSSAF-betalingen.
Dit is een goed voorbeeld van waarom je de verschillende Franse administraties niet door elkaar moet halen.
De URSSAF en je pensioen
De sociale bijdragen zijn niet alleen geld dat “verdwijnt”.
Ze geven je ook bepaalde sociale rechten.
Een deel van de bijdragen draagt bijvoorbeeld bij aan je pensioen.
De officiële URSSAF-informatie vermeldt expliciet dat de sociale bijdragen van een auto-entrepreneur onder andere bijdragen aan de basis- en aanvullende pensioenrechten.
Dat betekent echter niet dat je als zelfstandige automatisch een pensioen opbouwt dat vergelijkbaar is met dat van een werknemer.
Je pensioenrechten zijn afhankelijk van je activiteit, je inkomsten en de regels die op jouw situatie van toepassing zijn.
URSSAF en gezondheidszorg
Ook de gezondheidszorg maakt deel uit van het systeem dat met sociale bijdragen wordt gefinancierd.
Dit betekent echter niet dat je de URSSAF als een soort Franse zorgverzekeraar moet zien.
De organisatie die je gezondheidszorg administratief beheert is onder andere de Assurance Maladie / CPAM.
De URSSAF int de sociale bijdragen die het socialezekerheidsstelsel financieren.
Dat onderscheid tussen:
URSSAF → bijdragen
en
CPAM → gezondheidszorg
is belangrijk.
URSSAF versus Nederland
Voor Nederlanders is het Franse systeem soms moeilijker te begrijpen omdat we in Nederland gewend zijn aan een andere verdeling.
Als zelfstandige in Nederland heb je bijvoorbeeld te maken met de Belastingdienst voor je belastingen, terwijl je sociale bescherming via verschillende Nederlandse regelingen en instanties wordt georganiseerd.
In Frankrijk komt een belangrijk deel van de sociale bijdragen van zelfstandigen bij de URSSAF terecht.
Een vereenvoudigde vergelijking:
| Nederland | Frankrijk |
|---|---|
| Belastingdienst | DGFiP / les impôts |
| Sociale bijdragen zelfstandigen | URSSAF |
| Zorgverzekering | Assurance Maladie + eventueel mutuelle |
| Pensioen/AOW | Verschillende Franse pensioenregelingen |
| Zelfstandige | Micro-entrepreneur / entreprise individuelle enz. |
De vergelijking is niet perfect, maar ze helpt om de verschillende rollen te begrijpen.
URSSAF als je een kleine activiteit naast je pensioen hebt
Dit is voor veel Nederlandse emigranten een interessante situatie.
Stel dat je na je emigratie naar Frankrijk met pensioen bent, maar daarnaast nog een kleine activiteit wilt uitvoeren.
Je kunt dan onder bepaalde voorwaarden een zelfstandige activiteit beginnen.
Maar ook als het maar om een relatief kleine omzet gaat, moet je de sociale bijdragen en de administratieve verplichtingen serieus nemen.
Een activiteit van bijvoorbeeld €500 per maand omzet is administratief misschien klein, maar juridisch blijft het een echte beroepsactiviteit.
Dat betekent:
omzet aangeven → URSSAF → sociale bijdragen → fiscale aangifte
Je moet dus vooral niet denken:
“Het is maar een klein beetje, dus ik hoef niets te doen.”
Mijn persoonlijke ervaring
Ik heb zelf ervaren dat het Franse systeem voor een Nederlander in het begin niet altijd vanzelfsprekend is.
Je krijgt te maken met verschillende organisaties die elk hun eigen rol hebben.
Vooral wanneer je een kleine zelfstandige activiteit begint, is het belangrijk om vanaf het begin goed te begrijpen:
wat je aan de URSSAF betaalt, wat je aan de belastingdienst betaalt en welke sociale rechten daar tegenover staan.
Dat voorkomt later onaangename verrassingen.
En ik vind dat een belangrijk punt voor iemand die naar Frankrijk verhuist: het gaat niet alleen om de vraag “hoeveel belasting betaal ik?”
Je moet kijken naar het hele systeem:
wat betaal ik → aan wie → waarvoor → en welke rechten krijg ik daarvoor terug?
Mijn persoonlijke tip
Als je als Nederlander in Frankrijk een zelfstandige activiteit wilt beginnen, zou ik eerst precies uitzoeken welk statuut bij je activiteit past voordat je je inschrijft.
De micro-entreprise is voor veel kleine activiteiten aantrekkelijk vanwege de eenvoud, maar dat betekent niet dat ze altijd de beste oplossing is.
Kijk vooral naar:
- je verwachte omzet;
- je werkelijke kosten;
- je leeftijd;
- je bestaande pensioen;
- je sociale bescherming;
- en je plannen voor de komende jaren.
De officiële website Mon-entreprise van de URSSAF biedt hiervoor tegenwoordig verschillende simulators waarmee je verschillende statuten en inkomsten kunt vergelijken.
Mijn persoonlijke tip: kijk niet alleen naar het percentage sociale bijdragen. Kijk naar wat je onderaan de streep werkelijk overhoudt én welke sociale rechten je met je bijdragen opbouwt.
Tot slot
De URSSAF is één van de belangrijkste Franse overheidsorganisaties voor zelfstandigen en ondernemers. Ze int de sociale bijdragen waarmee een belangrijk deel van het Franse socialezekerheidsstelsel wordt gefinancierd.
Voor een Nederlander is vooral belangrijk om het onderscheid te begrijpen tussen URSSAF en de belastingdienst.
Voor wie na de emigratie een kleine zelfstandige activiteit wil beginnen, is de URSSAF dus een organisatie waarmee je vrijwel zeker te maken krijgt.
Mijn advies: probeer de Franse sociale bijdragen niet alleen als een kostenpost te bekijken. Ze maken deel uit van je sociale bescherming en kunnen onder andere bijdragen aan je pensioen en ziektekostenverzekering.
Verdere informatie over ondernemingsvormen en -keuzes worden in een apart artikel behandelt.
Service-Public.fr: het centrale loket van de Franse overheid
FranceConnect: Dé digitale sleutel voor de Franse overheid
Wanneer je eenmaal in Frankrijk woont, merk je al snel dat een groot deel van de Franse administratie tegenwoordig digitaal verloopt.
Je hebt een account bij de belastingdienst, misschien bij de Assurance Maladie, bij de CAF, bij de pensioenadministratie en bij verschillende andere overheidsdiensten.
Dat kan betekenen dat je al snel een hele verzameling gebruikersnamen en wachtwoorden hebt.
Frankrijk heeft daarvoor een bijzonder handige oplossing: FranceConnect.
FranceConnect is een digitale identificatiedienst waarmee je je bij veel verschillende online diensten van de overheid kunt aanmelden met een account dat je al hebt.
Super handig dus !
Hoe werkt FranceConnect?
Het principe is heel eenvoudig.
Je gaat bijvoorbeeld naar een website van een Franse overheidsdienst en je ziet:
S’identifier avec FranceConnect
Je klikt daarop.
Vervolgens krijg je de keuze uit een aantal accounts waarmee je je kunt identificeren.
Op dit moment behoren onder andere impots.gouv.fr, ameli.fr, MSA, L’Identité Numérique La Poste, France Identité en TrustMe tot de beschikbare identiteitsproviders.
Je kiest bijvoorbeeld impots.gouv.fr
Daarna log je in met je gegevens van de belastingdienst.
FranceConnect herkent vervolgens je identiteit en geeft de website waar je naartoe wilt toegang tot de gegevens die voor die verbinding nodig zijn.
Je hoeft dus niet voor iedere overheidswebsite opnieuw een volledig account aan te maken, maar kan op vele sites met (bijvoorbeeld) je accountgegevens van de belastingdienst inloggen.
Waarom is dit voor een Nederlander zo interessant?
Als je net in Frankrijk woont, moet je vaak in korte tijd allerlei administratieve accounts creëren.
Denk bijvoorbeeld aan:
- de Franse belastingdienst;
- Assurance Maladie;
- retraite;
- CAF;
- bepaalde diensten van de gemeente;
- France Titres;
- en andere overheidsdiensten.
FranceConnect kan een deel van die digitale administratie aanzienlijk eenvoudiger maken.
Volgens de Franse overheid geeft FranceConnect inmiddels toegang tot meer dan 1.500 online diensten.
Dat maakt het niet alleen een handig hulpmiddel, maar eigenlijk een belangrijk onderdeel van de Franse digitale overheid.
FranceConnect is dus geen account
Je kunt niet eenvoudig zeggen:
“Ik maak een FranceConnect-account aan.”
FranceConnect gebruikt namelijk een bestaand account of een digitale identiteit als manier om je te identificeren.
Je hebt bijvoorbeeld al een persoonlijk account bij impots.gouv.fr of ameli.fr.
Dat account gebruik je vervolgens om via FranceConnect toegang te krijgen tot andere aangesloten diensten.
Daarom is het verstandig om, wanneer je eenmaal in Frankrijk woont, in ieder geval één geschikte digitale identiteit goed op orde te hebben.
Je moet eerst in het Franse systeem bekend zijn
Hier zit voor een Nederlandse emigrant een belangrijk aandachtspunt.
FranceConnect is niet bedoeld als een systeem waarmee je als willekeurige buitenlandse bezoeker een Franse identiteit kunt creëren.
Om FranceConnect als particulier te gebruiken, moet je onder andere in het Franse nationale persoonsregister (RNIPP) geregistreerd zijn en beschikken over een definitief Frans socialezekerheidsnummer. Je moet bovendien ouder dan 15 jaar zijn en beschikken over een persoonlijk account bij een van de aangesloten identiteitsproviders.
Dat betekent praktisch:
FranceConnect is vooral iets dat je gebruikt zodra je Franse administratieve identiteit daadwerkelijk is ingericht.
Een nieuw aangekomen Nederlander kan het dus niet noodzakelijkerwijs meteen vanaf dag één gebruiken.
FranceConnect en je numéro de sécurité sociale
Dit verklaart ook waarom je numéro de sécurité sociale zo belangrijk kan worden.
Een definitief socialezekerheidsnummer is één van de voorwaarden om in het RNIPP geregistreerd te zijn en FranceConnect te kunnen gebruiken.
Daarom kan het gebeuren dat een Nederlander die net in Frankrijk is aangekomen en bijvoorbeeld nog met een tijdelijk nummer werkt, eerst een aantal administratieve stappen moet doorlopen voordat FranceConnect volledig beschikbaar is.
Dat is geen fout in je account.
Het betekent simpelweg dat je Franse administratieve identiteit nog niet volledig is ingericht.
FranceConnect en de belastingdienst
Een van de handigste mogelijkheden is om je account bij impots.gouv.fr als identificatiemiddel te gebruiken.
Dat is interessant omdat vrijwel iedere Franse inwoner vroeg of laat met de belastingdienst te maken krijgt.
Wanneer je eenmaal een persoonlijk belastingaccount hebt, kun je dat dus ook gebruiken om je bij andere diensten via FranceConnect te identificeren.
FranceConnect en Ameli
Hetzelfde principe geldt voor ameli.fr, de online omgeving van de Assurance Maladie.
Als je onder het Franse ziektekostenstelsel valt en een geschikt Ameli-account hebt, kan dat account eveneens gebruikt worden als identificatiemiddel via FranceConnect.
Je hebt dus verschillende mogelijke “sleutels”.
FranceConnect bepaalt vervolgens welke daarvan je kunt gebruiken bij de dienst waarop je wilt inloggen.
FranceConnect en FranceConnect+
Je zult waarschijnlijk ook de naam FranceConnect+ tegenkomen.
Dat is niet gewoon een andere naam voor hetzelfde systeem.
FranceConnect+ is bedoeld voor procedures waarbij een hoger niveau van identiteitscontrole en veiligheid noodzakelijk is.
Het kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor gevoelige procedures waarbij een sterkere identificatie nodig is.
Voor FranceConnect+ zijn minder digitale identiteiten beschikbaar dan voor de gewone FranceConnect. Onder andere France Identité en L’Identité Numérique La Poste kunnen hiervoor worden gebruikt.
Voor de meeste dagelijkse administratieve handelingen is de gewone FranceConnect voldoende.
Maar let op: Ik zelf heb geprobeerd een France Identité en ook l’Identité Numérique de la Poste aan te maken, maar dat is onmogelijk met een Nederlands paspoort. Je hebt hiervoor een Carte d’Identité nodig, maar die kun je niet aanvragen als je geen Frans staatsburger bent !!
Is FranceConnect veilig?
Dat is natuurlijk een logische vraag.
FranceConnect is een officiële dienst van de Franse staat en wordt geëxploiteerd door de Direction interministérielle du numérique (DINUM).
FranceConnect geeft bovendien niet simpelweg al je gegevens aan iedere website waar je inlogt.
Afhankelijk van de dienst worden bepaalde gegevens doorgegeven die nodig zijn om je te identificeren. FranceConnect zelf zegt dat het geen gewone persoonlijke identiteitsgegevens zoals naam, adres of geboortedatum opslaat; het bewaart vooral technische identificatiegegevens en verbindingsgegevens die nodig zijn voor de werking en beveiliging van het systeem.
Dat maakt het systeem in principe veiliger en overzichtelijker dan voor iedere website afzonderlijk nieuwe accounts en wachtwoorden gebruiken.
Maar let goed op met je identiteit
Het feit dat FranceConnect veilig is, betekent natuurlijk niet dat je zelf geen voorzorgsmaatregelen hoeft te nemen.
Je digitale identiteit is belangrijk.
Wanneer iemand toegang krijgt tot bijvoorbeeld je belastingaccount of een andere belangrijke digitale identiteit, kan dat ernstige gevolgen hebben.
Gebruik daarom:
- sterke en unieke wachtwoorden;
- waar beschikbaar extra beveiliging;
- alleen officiële websites;
- en wees voorzichtig met links die je via e-mail ontvangt.
Ga bij twijfel liever zelf naar de officiële website dan via een verdachte link.
FranceConnect versus Nederland
De Nederlandse tegenhanger die het meest voor de hand ligt is DigiD.
De vergelijking is behoorlijk nuttig:
| Nederland | Frankrijk |
|---|---|
| DigiD | FranceConnect |
| Digitale toegang tot overheidsdiensten | Digitale toegang tot veel overheidsdiensten |
| Eén digitale identiteit voor verschillende diensten | Een bestaand account/digitale identiteit gebruiken voor verschillende diensten |
| Bijvoorbeeld Belastingdienst, UWV, SVB | Bijvoorbeeld impots.gouv.fr, Assurance Maladie, retraite |
| DigiD is een eigen digitale identiteit | FranceConnect is vooral een tussenlaag die bestaande identiteiten gebruikt |
Je ziet dus dat FranceConnect niet precies hetzelfde concept is als DigiD.
FranceConnect is vooral de verbindende schakel tussen je bestaande digitale identiteit en de online dienst die je wilt gebruiken.
Mijn persoonlijke tip
Wanneer je eenmaal in Frankrijk woont, zou ik FranceConnect zo snel mogelijk leren gebruiken.
Het kan je veel tijd besparen en voorkomt dat je voor iedere overheidswebsite opnieuw moet uitzoeken hoe je moet inloggen.
Maar zorg eerst dat je één of meerdere betrouwbare digitale identiteiten goed inricht.
Vergeet bijvoorbeeld niet waar je je belastingaccount hebt aangemaakt, welke gegevens je daarvoor gebruikt en hoe je je toegang kunt herstellen.
En: een open deur intrappen: Bewaar belangrijke toegangsgegevens veilig.
Mijn persoonlijke tip: zie je digitale Franse administratie als een soort digitale sleutelbos. FranceConnect is het systeem dat veel van die deuren met dezelfde sleutel kan openen.
Tot slot
FranceConnect is één van de handigste onderdelen van de moderne Franse overheid. Het maakt het mogelijk om met een bestaand account toegang te krijgen tot een groot aantal online diensten, zonder voor iedere administratie opnieuw een aparte digitale identiteit te moeten creëren.
Als je naar Frankrijk verhuist, is het vooral belangrijk om te begrijpen dat FranceConnect geen afzonderlijke administratie is, maar een digitale verbindingsdienst.
Mijn advies: zorg eerst dat je belangrijkste Franse accounts goed zijn ingericht en leer daarna FranceConnect gebruiken. Vanaf dat moment wordt een groot deel van de Franse administratie online een stuk eenvoudiger.
De INPI: het officiële loket voor je onderneming in Frankrijk
Wanneer je als Nederlander in Frankrijk een onderneming wilt beginnen, kom je vrijwel zeker de naam INPI tegen.
Dat is misschien verrassend, want de afkorting INPI staat namelijk voor:
Institut national de la propriété industrielle
Als je de naam letterlijk vertaalt, zou je dus kunnen denken dat het vooral over patenten, merken en intellectuele eigendom gaat.
Dat klopt ook, maar tegenwoordig heeft de INPI voor ondernemers nog een andere zeer belangrijke taak.
De INPI beheert namelijk het centrale digitale loket voor de meeste formaliteiten rond Franse ondernemingen.
Als je dus in Frankrijk een bedrijf, een micro-entreprise of een zelfstandige activiteit wil beginnen, is dit een organisatie die je goed moet kennen.
De INPI is meer dan alleen patenten
De INPI heeft traditioneel vooral te maken met intellectuele eigendom.
Bijvoorbeeld:
- een merk registreren;
- een patent aanvragen;
- een model of ontwerp beschermen;
- informatie zoeken over bestaande merken en patenten.
Maar daarnaast heeft de INPI sinds de invoering van het Guichet unique des formalités d’entreprises een veel bredere administratieve rol gekregen.
Het Guichet unique is het centrale digitale loket waar ondernemingen hun belangrijkste formaliteiten kunnen regelen. Het vervangt de vroegere verschillende centres de formalités des entreprises (CFE).
Wat is het Guichet unique?
De naam zegt eigenlijk precies wat het betekent : één loket voor ondernemingen.
Wanneer je een onderneming opricht, wijzigt of beëindigt, hoef je niet meer zelf uit te zoeken bij welke van verschillende vroegere instanties je de juiste formulieren moet indienen.
De formaliteit wordt via het digitale loket van de INPI ingediend.
Dat geldt bijvoorbeeld voor:
- de oprichting van een onderneming;
- wijzigingen in de onderneming;
- bepaalde wijzigingen van activiteiten of adres;
- beëindiging van een onderneming;
- en bepaalde andere ondernemingsformaliteiten.
De INPI fungeert hierbij dus vooral als digitaal toegangspunt.
Een micro-entreprise oprichten
Stel dat je na je emigratie naar Frankrijk een kleine zelfstandige activiteit wilt beginnen.
Bijvoorbeeld:
- advies geven;
- als consultant werken;
- freelance activiteiten;
- een kleine handelsactiviteit;
- diensten aan particulieren;
- of een andere activiteit als zelfstandige.
Wanneer je kiest voor een micro-entreprise, verloopt de registratie via het Guichet unique van de INPI. De INPI biedt hiervoor ook een specifieke procedure voor het oprichten van een micro-entreprise.
Wat gebeurt er na je aanvraag?
Dit is een belangrijk punt om te begrijpen.
De INPI beslist niet alleen of jouw onderneming mag worden ingeschreven.
Wanneer je je formaliteit via het Guichet unique hebt ingediend, wordt je dossier afhankelijk van de aard van je activiteit en je rechtsvorm doorgestuurd naar de bevoegde instanties voor controle.
Bij een oprichting wordt bijvoorbeeld informatie naar INSEE (te vergelijken met het CBS in Nederland) gestuurd, waarna een definitief SIREN-nummer wordt toegekend zodra de onderneming correct is geregistreerd.
De gegevens worden vervolgens opgenomen in het Registre national des entreprises (RNE) en doorgegeven aan onder andere de belastingdienst en de URSSAF.
Wat is het SIREN-nummer?
Wanneer je in Frankrijk een onderneming begint, zul je al snel de termen SIREN en SIRET tegenkomen.
Het SIREN is het unieke identificatienummer van je onderneming.
Het SIRET identificeert een specifieke vestiging (établissement) van de onderneming.
Voor mij is het verschil in deze twee nummers lang onduidelijk geweest. In principe is dat niet erg: noteer ze simpelweg goed; je merkt vanzelf wie om wat vraagt.
Het belangrijkste is te begrijpen dat je onderneming na de officiële registratie een Franse administratieve identiteit krijgt.
Het Registre national des entreprises
De gegevens van Franse ondernemingen worden opgenomen in het Registre national des entreprises (RNE).
Dit register wordt door de INPI beheerd en bevat informatie over ondernemingen die via het Guichet unique wordt aangeleverd en vervolgens door de bevoegde instanties wordt gecontroleerd.
Het RNE is bovendien digitaal toegankelijk.
Dat betekent dat de registratie van je onderneming niet alleen een intern administratief gegeven is.
Er bestaat ook een officiële registratie waarin bepaalde gegevens over de onderneming kunnen worden geraadpleegd.
De INPI en de URSSAF: niet hetzelfde!
Dit is een onderscheid dat ik voor een Nederlandse ondernemer heel belangrijk vind.
We hebben eerder al gekeken naar de URSSAF.
De twee organisaties hebben verschillende functies.
INPI / Guichet unique
→ registratie en ondernemingsformaliteiten
URSSAF
→ sociale bijdragen en sociale zekerheid
Wanneer je bijvoorbeeld een micro-entreprise opricht, begin je dus bij het Guichet unique van de INPI.
Daarna komt de URSSAF in beeld voor de sociale bijdragen die bij je activiteit horen.
De informatie uit je registratie wordt onder andere aan de URSSAF doorgegeven.
En de belastingdienst?
Ook de Franse belastingdienst, de DGFiP, krijgt de relevante gegevens uit de registratie.
Je doet dus één belangrijke administratieve handeling via de INPI, maar daarna krijg je direct met verschillende andere Franse overheidsorganisaties te maken.
Dat is precies het voordeel van het Guichet unique:
jij hoeft niet zelf al die verschillende loketten afzonderlijk te benaderen.
De aanvraag gebeurt online
De ondernemingsformaliteiten worden tegenwoordig digitaal via het beveiligde INPI-portaal afgehandeld.
Je moet daar een account hebben en vervolgens je onderneming en activiteit invoeren.
Afhankelijk van je situatie moet je onder andere informatie verstrekken over:
- je identiteit;
- je onderneming;
- je activiteit;
- je adres;
- je vestiging;
- je fiscale situatie;
- en eventuele andere gegevens die voor jouw specifieke onderneming nodig zijn.
Je moet daarnaast de gevraagde bewijsstukken digitaal toevoegen.
Welke documenten precies nodig zijn, hangt af van de gekozen ondernemingsvorm en de aard van de activiteit.
Hier kan het voor een Nederlander lastig worden
Op papier lijkt het allemaal behoorlijk eenvoudig.
Maar in de praktijk kan vooral het invullen van de juiste activiteit en het kiezen van de juiste juridische en fiscale opties vragen oproepen.
De INPI geeft zelf aan dat bepaalde activiteiten gereglementeerd kunnen zijn en dat daarvoor specifieke diploma’s, kwalificaties of vergunningen nodig kunnen zijn.
En de INPI bepaalt niet zelf of je aan die voorwaarden voldoet.
Daarvoor moet je bij de bevoegde instantie zijn.
Dit is een belangrijk onderscheid:
De INPI is het loket voor de formaliteit, maar niet noodzakelijk de instantie die inhoudelijk over jouw beroepsactiviteit beslist.
Je kunt je dossier online volgen
Een groot voordeel van het digitale systeem is dat je niet in het duister hoeft af te wachten.
Na het indienen kun je via je persoonlijke dashboard de voortgang van je dossier volgen.
Als er iets ontbreekt of er een probleem met je aanvraag is, krijg je daar een melding.
Je kunt vervolgens de gevraagde informatie of documenten via hetzelfde systeem toevoegen.
Dat is een grote verbetering ten opzichte van het oude systeem met verschillende fysieke loketten en formulieren.
INPI versus Nederland
Voor een Nederlander kan het helpen om het systeem ongeveer zo te bekijken:
| Nederland | Frankrijk |
|---|---|
| Inschrijving onderneming bij KVK | Formaliteit via INPI / Guichet unique |
| KVK-nummer | SIREN / SIRET |
| KVK-register | Registre national des entreprises |
| Belastingdienst | DGFiP |
| Sociale bijdragen | URSSAF |
| Merkregistratie | INPI |
Maar ook hier geldt: de vergelijking is niet één-op-één.
De Franse INPI combineert namelijk verschillende functies die in Nederland niet noodzakelijk bij één organisatie liggen.
De INPI en je merk
En dan komen we terug bij de oorspronkelijke betekenis van INPI.
Wanneer je na je emigratie een bedrijf begint en bijvoorbeeld een eigen naam, logo of merk ontwikkelt, kan de bescherming van je marque belangrijk worden.
De INPI is in Frankrijk verantwoordelijk voor de registratie van onder andere merken, patenten en modellen.
Dat kan vooral interessant worden wanneer je onderneming meer wordt dan een kleine persoonlijke activiteit.
Een merk kan immers een belangrijk onderdeel van de waarde van een onderneming worden.
Voor een beginnende zelfstandige is dit misschien niet de eerste prioriteit, maar het is goed om te weten dat deze mogelijkheid bestaat.
Mijn persoonlijke tip
Als je in Frankrijk een zelfstandige activiteit of onderneming wilt beginnen, zou ik niet zomaar beginnen met het invullen van het INPI-formulier.
Eerst zou ik duidelijk bepalen:
- wat je precies gaat doen;
- onder welk statuut je wilt werken;
- welke fiscale regeling daarbij past;
- welke sociale bijdragen je kunt verwachten;
- en of je activiteit gereglementeerd is.
Pas daarna zou ik de officiële registratie uitvoeren.
De INPI biedt wel informatie en hulpmiddelen om je door de formaliteit te begeleiden, maar de organisatie zegt zelf dat voor bepaalde inhoudelijke vragen de bevoegde instanties moeten worden geraadpleegd.
Mijn persoonlijke tip: maak vooral niet de fout om te denken dat “het formulier invullen” hetzelfde is als “de juiste onderneming kiezen”. De administratieve registratie komt pas nadat je die eerste beslissingen hebt genomen.
Tot slot
Voor Nederlanders die in Frankrijk een onderneming willen beginnen, is de INPI veel belangrijker dan de naam op het eerste gezicht doet vermoeden. De organisatie beheert het Guichet unique, het centrale digitale loket voor ondernemingsformaliteiten, en beheert daarnaast het Registre national des entreprises.
De INPI is echter niet hetzelfde als de URSSAF of de belastingdienst. Zij hebben ieder hun eigen rol, ook al worden de gegevens na je registratie met verschillende overheidsorganisaties gedeeld.
Mijn advies: zie de INPI vooral als het officiële toegangspoortje tot de Franse ondernemingsadministratie. Maar besteed minstens zoveel aandacht aan de keuze van je statuut en de gevolgen daarvan als aan het correct invullen van het formulier.
Dat is uiteindelijk veel belangrijker dan alleen maar je onderneming officieel ingeschreven krijgen.